10دسامبر2017

30 شهریور 1396 نوشته شده توسط 

بدرود ای گوزن شمالی

محیط‌زیست
گزارش تکان‌دهنده‌ای از نابودی گونه‌های حیات‌وحش در کانادا
مریم ایرانی
P50-moose-70254 1920
در کودکی اگر کسی از من می‌خواست کانادا را برایش توصیف کنم برای او فقط دو کلمه وجود داشت. یکی جعبه مداد رنگی بزرگی که به مناسبت تولدم هدیه گرفته بودم و عاشقانه دوستش داشتم و یکی گوزن.

روی جعبه مداد رنگی، تصویری بسیار زیبا از طبیعت کوهستانی مناطق قطبی کانادا نقش بسته بود و بیشتر اوقات با دیدن آن خیال‌پردازی می‌کردم که در آنجا هستم. (البته اگر به قانون کارما اعتقاد داشته باشید شاید بگویید همان خیال‌پردازی‌ها مسیرم را امروز به کانادا کشانده است). دیگری تصویری بود از گوزن‌های سفید و قهوه‌ای با شاخ‌های بلند و باشکوه که در فیلم‌ها و سریال‌های آن زمان می‌دیدم. سریالی به نام شمال 60 یکی از همان سریال‌ها بود که تلاش‌های پلیس محلی کانادا را در یکی از جنگل‌های حفاظت‌شده برای احیا و جلوگیری از شکارهای غیرقانونی به تصویر می‌کشید و من و دوستانم از طرفداران پروپاقرصش بودیم. درواقع طبیعت و حیات‌وحش کانادا یکی از مهم‌ترین دلایل جذابیت این کشور پهناور است که به دلیل تنوع آب و هوایی این سرزمین بسیار متنوع و پر گونه است. برای همین است که یکی از برنامه‌های اصلی سیاستمداران و قانون‌گذاران کانادایی بر حفظ این میراث گران‌بها است. روز 14 سپتامبر در گزارشی که بنیاد انجمن حیات‌وحش دنیا در کانادا منتشر کرد، اعلام شد که متأسفانه علی‌رغم حمایت‌های دولت فدرال از گونه‌های حیات‌وحش در حال انقراض کانادا، بیش از نیمی از این گونه‌ها درخطر از بین رفتن کامل هستند. مهم‌ترین این گونه‌ها عبارت‌اند از گوزن شمالی کوهستانی و نهنگ‌های سنت لوران.

یعنی گوزن‌های محبوب کودکی‌های من در حال ناپدید شدن هستند و این خیلی وحشتناک است. در سالیان اخیر انسان‌ها صدمات بسیار جبران‌ناپذیری به طبیعت کانادا زده‌اند و به نظر می‌رسد که قانون‌ها نتوانسته‌اند به‌خوبی از نابودی طبیعت جلوگیری کنند.

کانادا به دلیل قرار گرفتن در 15 منطقه زمینی و پنج منطقه دریایی یکی از بزرگ‌ترین مناطق زیستی دریایی در قطب شمال به‌حساب می‌آید. پوشش‌های جنگلی تاندرا، جنگل‌های حاره‌ای، جنگل‌های مخلوط، جنگل‌های گسترده، پرندگان، کوه‌های راکی و جنگل‌های مخروط معتدل که دارای تنوع زیستی درخور توجهی هستند بخش عمده‌ای از طبیعت کانادا را در برگرفته‌اند.

پستانداران مشهور کانادایی هم تنوع جالب‌توجهی دارند از ببر گرفته تا خرس سیاه، خرس بوته‌ای، خرس قهوه‌ای، سیاه‌گوش کانادایی، گوزن شمالی (کاربیو)، کویوت، خرس گریزلی، گرگ خاکستری، روباه قرمز، لمینینگ، موش صحرا، خرس قطبی، سگ پریری، اسب آبی، راکون، خرگوش اسنوب، مورس، و سنجاب‌ها.

به‌طور میانگین 83 درصد از گونه‌های حیات‌وحش کانادا در حال کاهش جمعیت هستند که از این میان آن‌هایی که در گزارش اخیر در معرض خطر بیشتری اعلام‌شده‌اند عبارت‌اند از:
پستاندارانی نظیر گوزن شمالی و نهنگ‌ها با 43 درصد کاهش؛
دوزیستان و خزندگان با 34 درصد کاهش؛
ماهی‌ها با 20 درصد کاهش؛
پرندگان علفزار با 69 درصد کاهش، پرستوها با 51 درصد کاهش که در این میان جمعیت ساحلی پرندگانی نظیر پرندگان آب شیرین و شکاری تا 43 درصد هم کاهش نشان داده‌اند.
جیمز سیندر، سخنگوی تحقیقات علمی و اکتشافات در انجمن حیات‌وحش کانادا و سرپرست نویسندگان گزارش اخیر این سازمان، درباره گونه‌های در حال انقراض می‌گوید که خودش از انتشار این آمار به‌شدت نگران و شوکه شده است. دیوید میلر، رئیس انجمن حیات‌وحش هم اعتقاد دارد: ما باید قبل از اینکه گونه به حالت انقراض برسند آن‌ها را شناسایی و از آن‌ها حمایت کنیم. برای اینکه اطلاع دقیق از وضعیت آن‌ها بعدازاینکه رو به نابودی می‌روند تقریباً غیرممکن می‌شود. به‌عنوان یک کانادایی باید صادقانه بگویم که ما خیلی به حمایت‌های خودمان از حیات‌وحش مفتخریم اما هنوز نتوانسته‌ایم به‌جای آمار فرضی از آمار حقیقی درباره گونه‌های طبیعی سخن بگوییم و مطمئن باشیم که حال حیات‌وحشمان خوب است.

این آمارها به‌طور دوسالانه با بررسی گزارش‌های سازمان‌های مختلف محیط‌زیستی و حیات‌وحش کانادا به‌دست‌آمده‌اند.
دخالت‌های انسان در محیط‌زیست اصلی‌ترین عامل ماجرا
ما انسان‌ها سال‌هاست که با فعالیت‌های خودخواهانه‌مان در طبیعت اخلال ایجاد کرده‌ایم. کشاورزی، بهره‌برداری بی‌رویه از جنگل، پیشرفت‌های صنعتی در حاشیه محیط‌زیست، تغییرات آب و هوایی براثر آلودگی‌های ناشی از سوخت‌های فسیلی، تغییرات جمعیت و شکارهای بی‌رویه و غیرقانونی ازجمله عوامل اصلی این کاهش نسل در گونه‌های حیات‌وحش اعلام‌شده‌اند.
نکته جالب‌توجه اینجاست که باوجود قوانین متعدد و رنگارنگ دولت فدرال کانادا وضع همچنان بهبودی پیدا نکرده است.

آیا دولت فدرال مقصر است؟

درواقع از زمان تصویب قانون‌های حمایتی دولت فدرال در سال 2002 تابه‌حال به‌طور سالیانه این کاهش‌ها وجود داشته‌اند.
سیندر، معتقد است که همین آمارها نشان می‌دهند که دولت فدرال باید در برنامه‌های حمایتی‌اش تجدیدنظر زیادی بکند. از بین 83 گونه موردحمایت قوانین فدرال تابه‌حال 63 در صد آن‌ها کاهش پیداکرده‌اند. این آمار بسیار تکان‌دهنده است. درواقع نه‌تنها بعد از تصویب این قوانین، میزان کاهش نسل کمتر نشده بلکه 2.7 درصد هم افزایش نشان می‌دهد. می‌توان گفت که دولت فدرال واقعاً ضعیف عمل کرده است.
P50-p16 caribou 130932683 0
سیندر یکی از دلایل این ضعف را فاصله زیاد بین اعلام گونه‌های در حال انقراض از طرف دانشمندان تا قبول این گونه‌ها و مشمول حمایت‌های قانونی قرار گرفتن از طرف دولت فدرال می‌داند. برای مثال گوزن‌های محبوب کودکی من در سال 2003 از سوی دانشمندان به‌عنوان گونه‌های در حال کاهش نسل اعلام شدند ولی در حدود 9 سال یعنی تا سال 2012 طول کشید تا قانون از آن‌ها حمایت کند. خوب خودتان قضاوت کنید که در این 9 سال چقدر این گوزن‌های نازنین در معرض خطر و نابودی بوده‌اند.
داستان جالب‌تر هم می‌شود اگر بدانید که تا اواخر سال 2017 هم نمی‌توان امیدوار بود قوانین سفت و سختی برای حمایت کامل از گوزن‌ها در دولت فدرال تصویب شود.
سازمان حیات‌وحش توصیه می‌کند که می‌توان اقدامات بهتری را در جهت جلوگیری از دست رفتن حیات‌وحش توسط مردم و دولت‌ها انجام داد ازجمله اینکه:
تحقیقات بیشتری در مورد اینکه چگونه حیات‌وحش تحت تأثیر قرار گرفته و به تغییرات آب و هوایی پاسخ می‌دهد، انجام شود. تمرکز بر حفاظت از اکوسیستم‌ها به‌جای گونه‌های فردی موردتوجه قرار بگیرد و شبکه‌های حفاظت‌شده محیط‌زیست در کانادا گسترش پیدا کنند.
فیلیپ مک لفلین، یک جامعه‌شناس محیط‌زیست در دانشگاه ساسکاچوان، پستانداران بزرگی را در کانادا مطالعه می‌کند، ازجمله گوزن جنگلی در شمال ساسکاچوان. او می‌گوید بهترین کار عمل کردن بدون زدن حرف‌های زیادتر در این زمینه است. ما باید تمرکز خود را از نوشتن نامه و کارهای اداری متوقف و به سمت حفظ طبیعت سوق دهیم.
جولیا باوم، زیست‌شناس دریایی دانشگاه ویکتوریا، معتقد است که ایجاد شاخص برای نظارت بر حیات‌وحش کانادا یک ایده واقعاً خوب است که به ما اجازه خواهد داد که در 20 یا 30 سال به دنبال نگاهی به وضعیت و چگونگی پیشرفت چیزها باشیم. او که اخیراً مطالعه‌ای بر روند کاهش جمعیتی ماهی‌های دریایی در کانادا انجام داده است، علاقه‌مند است اطلاعاتی را که در فهرست جدید اعلام‌شده، موردبررسی بیشتری قرار دهد. تجزیه‌وتحلیل او نشان می‌دهد که ماهی‌های دریایی در وضعیتی به‌مراتب خیلی بدتر نسبت به آنچه در گزارش اعلام‌شده، هستند
او می‌گوید: ازیک‌طرف این گزارش‌ها خیلی ناراحت‌کننده‌اند و از طرف دیگر، عالی هستند. درواقع آن‌ها به ما دید جامع، گسترده و بالایی از سطح و وضعیت حیوانات وحشی در کانادا به دست می‌دهند. او می‌گوید: کاغذبازی دیگر کافی است. آنچه ما واقعاً نیاز داریم، آغاز کار برای حل مشکل است.