18آگوست2017

27 تیر 1396 نوشته شده توسط 

با استاد فوق ممتاز خوشنویسی، مریم رمضان‌خانی

 رقص واژه‌ها

P52-1-sols                                نمونه خط «ثلث»

بنیاد فرهنگی و هنری «نوروززمین» از 27 جولای تا 10 آگوست میزبان نمایشگاهی است که برای برپایی آن، هنرمندِ خوشنویس، خانم مریم رمضان‌خانی به مونترال آمده است. مریم رمضان‌خانی که متولد ۱۳۶۱ و دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زبان‌شناسی از دانشگاه علامه طباطبایی است، فعالیت هنری خود را در حوزه خوشنویسی از سال ۱۳۷۴ آغاز کرده است. او نزد اساتید بنامی چون استاد یدالله کابلی تجربه‌آموزی کرده و دارای مدرک فوق ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران است. نتیجه بيش از ۲۰ سال آموزش و فعالیت در این حوزه دریافت نشان درجه سه هنری از شورای عالی ارزشیابی هنری، کسب افتخارات فراوان در جشنواره‌ها و مسابقات و برگزاری نمايشگاه‌های متعدد انفرادی و گروهی است. «مسافر بادهای همواره» عنوان نمايشگاه خوشنویسی خانم رمضانخانی است که قرار برای مدت کوتاهی چشم‌نواز مونترال باشد. همین موضوع بهانه‌ای برای گفت‌وگوی مجله هفته با او شد. در زیر متن این مصاحبه را می‌خوانید:
خانم مریم رمضانخانی گرامی لطفا قدری درباره رابطه خودتان با هنر خوشنویسی توضیح بدهید. می‌دانم از کودکی با این هنر آشنا شدید. آغاز کار چطور بود؟
خط نوشتن، کلاس خط رفتن، شرکت در جشنواره‌های خوشنویسی و ... بخشی از زندگی من است مثل تحصیل، رفت و آمد با دوستان و خیلی از کارهای دیگری که همه ما انجام می‌دهیم که بخش جدا نشدنی از زندگی ما محسوب می‌شوند.
خوشنویسی برای من با کلاس‌های تابستانی مرکز آفرینش‌های کانون پرورش فکری کودک و نوجوان شروع شد که مطمئن هستم خیلی از بچه‌ها از این مرکز در خیابان حجاب تهران خاطرات زیادی دارند. اولین‌بار پدرم من رو در کلاس‌ها‌ی تابستانی نقاشی و خوشنویسی ثبت نام کردند. در آن سال من کلاس دوم ابتدایی رو تمام کرده بودم. یادم هست که اولین سرمشقی که گرفتم این بود «در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد» که با مرکب قهوه‌ای نوشته شده بود. آن‌قدر این هنر برای من جذاب بود که من همون روز که از کلاس برگشتم منزل چندین ساعت با شور و علاقه تمرین کردم و یک دفتر چهل برگ رو تمام کردم. P52-3-Khate-Moala                         نمونه خط تعلیق
چند سال بعد از آن تابستان که من دوره ابتدایی رو تمام کرده بودم، سال 74، پدرم، که یکی از مشوق‌های اصلی من در ادامه هنر خوشنویسی هستند، اسم من رو در کلاس‌های انجمن خوشنویسان ایران نوشتند که این ارتباط هنوز هم با همان شور و شوق و انگیزه پابرجاست. البته در سال‌های بین سوم ابتدایی تا راهنمایی ارتباط من هم‌چنان با خوشنویسی در ساعت‌های هنر مدرسه برقرار بود. P52-jahan-80                            
کلاس‌های انجمن پنجشنبه ها عصر برگزار می‌شد، حدود 15 سال تمام پنجشنبه‌های زندگیم رو تحت هر شرایطی بود در کلاس خط می‌گذراندم. اول در خدمت استاد جواد هجرانی نستعلیق تعلیم می‌دیدم ؛ خط نستعلیق، خط پایه محسوب می‌شود و توصیه می‌شود که هر کسی علاقمند به کار در این حوزه هست اصول این خط را به خوبی فرا بگیرد. بعد از 5 سال، من خدمت استاد عباس شیخ خانی به یادگیری خط شکسته نستعلیق مشغول شدم. در سال 81 موفق به درجه ممتاز شدم. شاید جالب باشد که بدانید، در انجمن خوشنویسان ایران 6 مرحله امتحان برگزار می‌شود؛ مقدماتی، متوسط، خوش، عالی، ممتاز و فوق ممتاز. بعد از فوق ممتاز مرحله استادی هست که شرایط خاص خودش را دارد. کسی که 5 مرحله اول رو با موفقیت پشت سر میگذارد فارغ التحصیل انجمن خوشنویسان ایران محسوب می‌شود.
من بعد از فارغ التحصیلی از انجمن هم در کلاس‌ها شرکت می‌کردم. به نوعی فارغ التحصیلی تازه شروع راه بود. از سال 86 در کلاس‌های فوق ممتاز استاد یدالله کابلی خوانساری فعال هستم.

P52-2-Khate-Taligh                              نمونه خط معلی
در سال 90 هم موفق به دریافت درجه فوق ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران شدم.
خوش نویسی برای ایرانی‌ها یک هنز شناخته شده است. می‌دانیم که قدمتی چندصدساله دارد اما کمتر از تاریخ آن مطلع هستیم. برجسته‌ترین دوره‌‌های هنر خوشنویسی کدام دوره‌ها هستند؟
یکی از دوره‌های مهم خوشنویسی در ایران دوره میرعلی تبریزی (850 هجری قمری) است. این هنرمند بزرگ، خط تعلیق و خط نسخ را با هم ادغام کرد و خط زیبای نستعلیق (نسخ-تعلیق) را آفرید که به اذعان کارشناسان هنری یکی از زیباترین خط‌هاست. نمونه‌ای از خط تعلیق جهت آشنایی آورده شده، و خط نسخ همان خط آشنای قرآنی است. خط نستعلیق در پهنه وسیعی از آسیای مرکزی و خاورمیانه رواج داشته و دارد (از مرز چین و هندوستان تا ترکیه). بعدها در دوران شاه عباس صفوی، خط نستعلیق به درست هنرمند بزرگ میرعماد حسنی به اوج زیبایی رسید. هنوز هم در گفت‌وگوی روزمره خوشنویسان مکرر عبارت «شیوه میرعماد» شنیده می‌شود. 

P52-4-shekasteh-Nastaligh                                
نمونه شکسته نستعلیق
دومین دوره مهم، از دیدگاه من، قرن یازدهم هجری قمری هست که مرتضی قلی خان شاملو – حاکم هرات – با تغییر دادن خط نستعلیق باعث تولد خط شکسته نستعلیق شد. خط شکسته نستعلیق درواقع در پاسخ به نیاز به تندنویسی در ادارات دولتی و دربار آن زمان به وجود آمد. این خط محصول خلاقیت و هنرمندی ذهن ایرانی است. در عین سرعت در نوشتن، تمامی جوانب ظرافت و تناسب در این خط رعایت می‌شود.P52-8-naghashi-khat-nasr-afjah-e                                   
نقاشی‌خط؛ اثر نصرالله افجه‌ای
دوره سوم، دوره قاجار هست که با به وجود آمدن صنعت چاپ و رشد آن در واقع کاربرد روزمره خوشنویسی رفته رفته کمرنگ‌تر شد و جنبه هنری پیدا کرد.
امروز هم این سیر تحول ادامه دارد و خوشنویسی وارد جریان‌های هنری مدرن مانند نقاشی خط شده است.
آیا در خوشنویسی هم سبک‌های مختلفی داریم؟
بله. در خوشنویسی چهار سبک اصلی داریم که سبک‌های کلاسیک این هنر هستند. نسخ، ثلث، نستعلیق و شکسته نستعلیق سبک‌های اصلی هستن که دو تای آخری ایرانی هستند. نسخ و ثلث از خطوط اسلامی به شمار می‌آیند. امروزه خط نسخ رو بیشتر در قرآن‌ها می‌بینیم. خط ثلث هم برای ما ایرانی‌ها آشنا هست چرا که کتیبه‌های کاشی‌کاری در مساجد عموما به خط ثلث نوشته شده‌اند. نمونه‌هایی از این خطوط برای خوانندگان محترم آورده شده‌اند.
P52-5-Nasatligh                                نمونه نستعلیق
شما شخصا در کدام سبک یا سبک‌ها کار کرده‌اید؟
من با نستعلیق شروع کردم که همانطور که گفتم خط پایه در انجمن خوشنویسان به شمار می‌آید. بعد از آن خط شکسته نستعلیق را ادامه دادم که عمده فعالیت‌های حرفه‌ای هنری من هم در حوزه خط شکسته نستعلیق انجام شده.

قدری درباره قالب‌های کار در این هنر بگویید؟ شما کدام قالب را بیشتر می‌پسندید؟
سبک‌های هنر خوشنویسی مشخص و متمایز هستند. البته برای اهل هنر هستند و کسانی که چشمان‌شان در این حوزه تعلیم دیده، تفاوت‌های ریز و ظریفی در هر سبک وجود دارد که متعلق به شیوه‌های نوشتن هر سبک است. بیشتر اساتید پیشکسوت که سابقه فعالیت‌های زیادی در یک سبک خاص دارند در شیوه اجرای آن سبک تغییرات ظریفی اعمال می‌کنند. مثلا استاد غلامحسین امیرخانی در خط نستعلیق و استاد یدالله کابلی خوانساری در خط شکسته نستعلیق دوران معاصر صاحب سبک و شیوه هستند که میان اهالی خوشنویسی به نام این دو استاد شناخته می‌شوند.P52-6-Chalipa                                نمونه نستعلیق-چلیپا
قالب‌های دیگری هم در این سال‌ها خلق شده‌اند، مثل خط معلی توسط استاد عجمی که در نوع خودش جالب و زیباست. نمونه‌ای از خط معلی در همین بخش آورده شده است.
برای من جذاب‌ترین قالب خط شکسته نستعلیق هست که در عین ظرافت بسیار انعطاف‌پذیر هست. این خط به نظر من بی نهایت چشم‌نواز است.

آیا می‌توانیم مرز روشنی میان خطاشی با خوشنویسی ترسیم کنیم؟
من فکر می‌کنم که بین خوشنویسی و نقاشی خط بیشتر از این که مرز مشخص و ثابتی وجود داشته باشد یک پیوستار وجود دارد. نقاشیخط، یک جریان نوپا هست و به نظر من هنوز زمان لازم دارد تا شکل خودش رو پیدا کند. بعضی معتقدند همین که ابزار نوشتن از قلم نی و کاغذ و مرکب به بوم و رنگ و قلمو تغییر پیدا می‌کند ما وارد نقاشیخط شده‌ایم. بعضی هم عقیده دارند اثری نقاشیخط محسوب می‌شود که کاملا وارد حوزه نقاشی شده باشد و از خوشنویسی فقط شکل حروف و کلمات در اثر مشهود باشد.

آیا شما کار خطاشی کرده اید؟ در نمایشگاهی که در نوروززمین دارید این کارها ارائه شده اند؟
از دید خودم کارهای من همه در حوزه خوشنویسی قرار دارند. در نمایشگاهی که در نوروز زمین دارم تعدادی از آثارم روی بوم و با استفاده از رنگ خلق شده‌اند ولی خط اولین چیزی است که در آن‌ها به چشم بیننده می‌آید.
P52-7-naskh-13thcentury                                         نسخ-قرن 13 هجری
آیا در حال حاضر اثر خاصی در ذهن‌تان تصور می‌کنید که بتوانید آن را خطاشی بنامید؟
آثار استاد نصرالله افجه‌ای به نظر من کاملا در حوزه نقاشیخی قرار می‌گیرند.

آیا کارهایی که در نوروززمین به نمایش می‌گذارید در سبک‌ها و قالب‌های گوناگونی هستند؟
همه آثاری که قرار هست در نوروززمین از 27 جولای تا 10 آگوست در معرض دید بازدیدکنندگان عزیز قرار بگیرند در قالب شکسته نستعلیق هستند. آثار در دو دسته قرار می‌گیرند؛ سبک کلاسیک که با مرکب و روی کاغذ کار شده‌اند و سبک مدرن که روی بوم و با رنگ خلق شده‌اند. هم‌چنین این آثار برای فروش هم هستند که علاقمندان می‌توانند خریداری کنند.
در اینجا فرصت رو غنیمت می‌شمرم و از تمامی کسانی که من رو در راه پیشرفت در خوشنویسی یاری کرده‌اند تشکر می‌کنم؛ خانواده مهربان و دوستان عزیزم که همیشه یاور و مشوق من هستند. از اساتید بزرگوارم همیشه سپاسگزارم به ویژه استاد کابلی عزیز که جدا از خوشنویسی، انسانیت و شرافت هم از درس‌های بزرگی است که از ایشان آموخته‌ام. در پایان، از بنیاد فرهنگی نوروززمین تشکر می‌کنم که برای برپایی نمایشگاه همکاری کردند.
خانم مریم رمضان‌خانی گرامی از شما سپاسگزاریم

نوروززمین برگزار می کند:
نمایشگاه آثار خوشنویسی مریم رمضان‌خانی، استاد فوق‌ممتاز
گشایش نمایشگاه: پنجشنبه 27 جولای 2017، ساعت 6 غروب
محل: نوروززمین