19فوریه2018

22 تیر 1396 نوشته شده توسط 

از سرزمین شمالی تا آسمان پرستاره

به بهانه انتخاب دو فضانورد جدید کانادایی
داستان ماجراجویی کانادا در کاوش‌های فضایی
پوریا ناظمی
P28-DD5dvwzXsAEXHnl
امسال کانادا صدوپنجاهمین سالگرد تشکیل کنفدراسیون و به عبارتی تولد کانادای نو را جشن گرفت. ساحل تا ساحل تا ساحل، مردمان این سرزمین کنار هم آمدند تا جشنی بزرگ را به مناسبت یکونیم ‌قرنی کانادا برگزار کنند. مراسم اصلی این روز در پایتخت و در کنار ساختمان پارلمان برگزار شد. جایی که با حضور ولیعهد انگلستان، فرماندار کل و نخست‌وزیر و هیئت دولت کانادا، مراسم جنبه رسمی‌تری داشت.
در این برنامه سخنرانان و ازجمله نخست‌وزیر کانادا، به تاریخ و چشم‌انداز آینده این کشور اشاره کردند. از گذشته دور اقوام بومی تا امروز که در فضای سیاسی جهان این کشور به نمادی از امیدواری به آینده بدل شده است. یکی از نقاط عطف این مراسم اما نگاه به‌سوی آینده بود. سازمان فضایی کانادا دو عضو تازه گروه فضانوردان این کشور را در این مراسم به مردم معرفی کرد. اشاره نخست‌وزیر کانادا به توجه این کشور به فضا، این آخرین سرحدات پیش روی بشر و اختصاص بخش عمده‌ای از برنامه مهم‌ترین جشن سیاسی کانادا به فضا برای کسانی که نیم‌نگاهی به آینده دارند، نقطه قوتی به شمار می‌رفت.
فضا و کاوش‌های فضایی در طول تاریخ نقشی کلیدی نه‌تنها در توسعه علم و فناوری ایفا کرده است که موتور محرکی در پشت نوآوری و الهام‌بخش نسل‌های متعدد بوده است.
اگر روزگاری دور سفر از میان صحراها و بادبان کشیدن به‌سوی مقصدی نامعلوم در فراسوی آب‌های آبی اقیانوس‌ها، ماجراجویی دلیرانه و گام بلند انسان برای توسعه و فتح سرزمین‌های جدید به شمار می‌رفت، امروز اما آخرین مرزهای ناشناخته انسان در فضا قرار دارد.
کانادا و مسیر همکاری در کشف فضا
فضا، حداقل در این دوران، حوزه‌ای پرخرج و نیازمند سرمایه‌گذاری بالایی است که تا همین اواخر تنها از عهده دولت‌ها برمی‌آمد. کشورهای مختلف با توجه به سیاست‌های مختلف خود بهروش‌های مختلفی به باشگاه فضایی جهان وارد شدند. کشورهایی مانند چین، هندوستان و ایران، تصمیم گرفتند تا پروژه‌های فضایی خود را با الگوگیری از موفقیت‌های قبلی دو پیشتاز اصلی عصر فضا یعنی روسیه و آمریکا، به‌طور مستقل و به‌صورت کامل طراحی کنند.
این طراحی شامل طراحی سامانه‌های پرتابی، طراحی و ساخت ماهواره، ارسال ماهواره به مدار و توسعه همزمان برنامه‌های سرنشیندار و رباتیک می‌شود.
برخی دیگر از کشورها ازجمله عمده کشورهای اروپایی و کانادا مسیر متفاوتی را در پیش گرفتند. آن‌ها بنیان برنامه فضایی خود را بر مشارکت گذاشتند. هر یک از این راه‌ها مدافعان و منتقدانی دارد و می‌توان درباره آن‌ها متناسب با وضعیت هر کشور مفصل صحبت کرد اما هیچ شکی وجود ندارد که لحظه ورود یک کشور به فضا، در تاریخ آن کشور برای همیشه ثبت خواهد شدP28-1 5116552247181836292
برای کانادا این روز، 29 سپتامبر 1962 برابربا 7 مهر 1341، بود پنج سال پس از آغاز عصر فضا کانادا به‌طور رسمی وارد کاوش‌های فضایی شد.
در این تاریخ بود که کانادا نخستین ماهواره خود به نام اَلوئت1 (Alouette 1) را از پایگاه وندربرگ در ایالت کالیفرنیا و بر فراز پیشرانی آمریکایی موسوم به ثور به فضا فرستاد. این ماهواره که معنی نام آن در زبان فرانسوی هم اشاره به‌نوعی چکاوک داشته و هم نام یک ترانه معروف است، کاوشگری بود که باهدف بررسی بخش فوقانی لایه یونوسفر جو زمین به مدار فرستاده شد. این پروژه اگرچه به‌طور مشترک با ایالات‌متحده صورت می‌گرفت اما به‌سرعت کانادا را وارد نقشه جغرافیایی فعالیت‌های فضایی کرد. با پرتاب این ماهواره کانادا به سومین کشور جهان پس از روسیه و آمریکا بدل شد که موفق شده بود به‌طور مستقل ماهواره‌ای را بسازد و همچنین پس از روسیه، آمریکا و انگلستان به چهارمین کشور جهان بدل شد که هدایت ماهواره‌ای را از خاک خود بر عهده داشت.
از آن زمان تاکنون کانادا 14 ماهواره به مدارهای مختلف اطراف زمین فرستاده است که هشت مورد آن‌ها هنوز در حال فعالیت هستند. این ماهواره‌ها مأموریت‌های مختلفی از ارتباطات مخابراتی گرفته تا رصد اجرام خطرناک نزدیک زمین را بر عهده‌دارند. در بین این مجموعه شاید دو ماهواره کانادا از اهمیت بیشتری برخوردار باشند. ماهواره MOST که در سال 2003 به مدار زمین ارسال شد نه‌تنها نخستین ماهواره این کشور بود که پس از وقفه‌ای طولانی و 32 ساله که در پرتاب‌های ماهواره‌های کانادایی به وجود آمده بود به مدار پرتاب می‌شد که ماموریت آن نیز مهم بود. این ماهواره یک تلسکوپ فضایی کوچک و اولین تلسکوپ فضایی بود که کانادا عازم فضا می‌کرد. این تلسکوپ کوچک فضایی با قطر دهانه 15 سانتی‌متر، باهدف بررسی تغییر نور ستاره‌های مختلف به فضا فرستاده‌شده بود تا آن‌ها را در بازه‌های زمانی طولانی‌مدت زیر نظر بگیرد. انجام این کار از سوی رصدخانه‌های بزرگ‌تر فضایی غیرممکن بود. چراکه به دلیل انبوه درخواست‌های رصد، وقت محدود و هزینه بالایی که این ابزارها دارند امکان اختصاص چنین وقت طولانی به یک ستاره توسط آن‌ها ممکن نیست اما MOST برای چنین رصدهایی ایده‌آل بوده و هست. این تلسکوپ را باید نیا و پیش‌قراول نسل رصدخانه‌های مشابه بزرگ‌تری چون رصدخانه فضایی کپلر به شمار آورد. این ماهواره هنوز هم به رصدهای خود ادامه می‌دهد و ضمن رصد چندین سیاره فراخورشیدی مختلف موفق شده است گونه تازه‌ای از ستاره‌های متغیر آسمان را نیز شناسایی‌ کند.

شراکت کانادا در کاوش جهان؛ از مریخ تا ژرفای عالم
حضور کانادا در فضا تنها به ساخت ماهواره خلاصه نشده است. کانادا حضور فعالی در بسیاری از پروژه‌های اکتشافی و کاوش منظومه شمسی و فراسوی آن بازی می‌کند. در بخش سرنشیندار، کانادا یکی از شرکای اصلی پروژه ایستگاه بین‌المللی فضایی است؛ اما فراسوی آن و به‌خصوص در طراحی سازه‌های رباتیک در مأموریت‌های فضایی آژانس فضایی کانادا جایگاه مهمی در جهان دارد.P28-1
کانادا علاوه‌بر ناسا همکاری‌های بین‌المللی گسترده‌ای را با آژانسهای فضایی ژاپن، اتحادیه اروپا، هندوستان و سوئد انجام داده است.
در عمده این پروژه‌ها کانادا با قبول طراحی و ساخت ابزارهایی از پروژه‌ای بزرگ‌تر نه‌تنها به آن پروژه کمک می‌کند که این فرصت را برای نهادهای علمی و پژوهشی خود فراهم می‌آورد تا بتوانند از نتایج مستقیم این پروژههای علمی استفاده کرده و به آن دسترسی داشته باشند.
ازجمله مأموریت‌هایی که آژانس فضایی کانادا در آن نقش داشته است، می‌توان به پروژه مریخ‌نشین ققنوس (Phoenix) اشاره کرد. مریخنشینی که از سوی ناسا به قطب شمال مریخ ارسال شد. ین ماموریت که درواقع ایستگاه هواشناسی موقتی روی مریخ به شمار می‌رفت به مجموعه‌ای از ابزارهای سنجش جوی مجهز بود که کانادا در طراحی و ساخت آن نقش بازی کرده بود. این ماموریت در سال 2007 موفق شد حدس قدیمی دانشمندان مبنی‌بر بارش برف در نواحی قطبی مریخ را تائید کند. این همچنین نخستینباری بود که ابزاری علمی و ساخت کانادا عازم مریخ می‌شد.
کانادا یک‌بار دیگر و در قالب با همکاری پروژه مریخ نور کنجکاوی به مریخ بازگشت. این مریخ‌نورد که تاکنون پیشرفته‌ترین ابزار رباتیک کاوشگر فضایی به شمار می‌رود هنوز هم در حال پرسه زدن و آزمایش خاک مریخ است کانادا ابزاری به نام APXS یا طیف‌سنج پرتوهای ایکس و ذرات آلفا را برای این خودروی مریخ‌نورد طراحی کرده است این ابزار به دانشمندان برای تعیین ماهیت نمونه‌های مریخی کمک می‌کند.P28-Canada Post Canadian astronaut Jeremy Hansen unveils Canadarm st
کانادا همچنین در طراحی و ساخت ابزارهای تلسکوپ‌های فضایی هرشل و پلانک نیز نقش و حضور داشته است و هم‌اکنون دانشمندان کانادایی در طراحی و ساخت ابزارهای پروژه تلسکوپ فضایی جیمز وب حضور دارند. تلسکوپ فضایی عظیمی که قرار است در فراسوی مدار ماه قرارگرفته و چشماندازهای تازه‌ای را از عالم به روی ما بگشاید.
همچنین کانادا در طراحی و ساخت ابزارهای ماموریت اوزیریس نیز حضورداشته است. این کاوشگر یک نمونه‌بردار سطح سیارک‌ها است که قرار است نمونه‌هایی را از سطح یک سیارک به نام بِنو جمع‌آوری کرده و در سال 2023 به زمین بازگرداند. در صورت موفقیت این نخستین‌باری خواهد بود که ابزاری کانادایی در ماموریت بازگرداندن ذرات یک جرم فضایی به زمین نقش بازی کرده است.
آژانس فضایی کانادا درعین‌حال بررسی پروژه‌های مشترک دیگری برای آینده همکاری‌های بین‌المللی و ازجمله آینده کاوش ماه و مریخ را در دست بررسی دارد. در این حال این آژانس کم‌کم به‌سوی طراحی و ایده‌پردازی مأموریت‌های مستقل خود نیز گام برمی‌دارد.
در بین این همکاری‌ها شاید مشارکت کانادا در پروژه ایستگاه بین‌المللی فضایی بیشتر دیده‌شده باشد کانادا نه‌تنها در بخش سرنشین‌دار در این پروژه مشارکت دارد که یکی از مهم‌ترین قطعات این ایستگاه را طراحی کرده و ساخته است. بازوی رباتیک بلندی که می‌تواند به‌طور خودکار محموله‌های زمینی، ازجمله کپسول‌های پروگرس روسی و دراگون شرکت اسپیس‌ایکس، را در فضا گرفته و به‌طور مطمئن به بدنه ایستگاه ملحق کند.
این بازوی رباتیک حکم دست و بازوی ایستگاه فضایی را دارد که علاوه‌بر گرفتن محموله پایه‌ای برای بسیاری از آزمایش‌های و راهپیمایی‌های فضایی فضانوردان ایستگاه به شمار می‌رود. البته که کانادا فقط به فرستادن بازوی رباتیک به مدار زمین بسنده نکرده است. کاروانی از فضانوردان کانادایی عازم مدار زمین شده‌اند و دو فضانورد تازه‌معرفی‌شده این کشور آخرین اعضا گروهان فضایی کانادا به شمار می‌روند.
باشگاه اختصاصی فضانوردان کانادا: چهارده + یک
برنامه فضایی سرنشین‌دار کانادا، همانند برنامه بخش رباتیک این کشور بر مبنای همکاری و مشارکت بین‌المللی طراحی‌شده است. کانادا که یکی از شرکای اصلی طرح ایستگاه بین‌المللی فضایی است، از سال‌ها پیش و حتی پیش از طراحی ساختار جدید سازمان فضایی این کشور، اقدام به تشکیل گروهان فضانوردان خودکرده است. تا امروز 14 کانادایی در چهار دوره مختلف به‌عنوان فضانوردان و اعضا گروهان فضانوردان کانادا انتخاب‌شده‌اند.
نخستین انتخاب فضانوردان کانادا در سال 1983 اتفاق افتاد. در آن سال پس از آزمون‌ها و گزینش‌های علمی مختلف، 8 نفر به‌عنوان نخستین گروه فضانوردان کانادایی برگزیده شدند. این هشت نفر عبارت بودند از ربرتا بندار (Roberta Bondar)، مارک گرنو (Marc Garneau)، استیو مک‌لین (Steve MacLean)، رابرت تریسک (Robert Thrisk) و جارنی تریگواسون (Bjarni Tryggvason).P28-index-face
روز 5 اکتبر 1984/ 13 مهر 1363 مارک گرنو، سوار بر شاتل فضایی چلنجر در ماموریت STS-41 از پایگاه کیپ‌کندی عازم مدار زمین شد. این ماموریت 8 روزه که سیزدهمین ماموریت شاتل‌های فضایی و ششمین ماموریت شاتل فضایی چلنجر بود، اولین‌های بسیاری را به همراه داشت. نه‌تنها در این ماموریت مارک گرنو، به نخستین کانادایی تبدیل شد که قدم به فضا گذاشته است که نخستین مأموریتی بود که یک فضانورد استرالیایی‌الاصل و همچنین دو فضانورد زن در گروه آن حضور داشتند.
مارک گرنو نه‌تنها نخستین فضانورد کانادایی بود که به مدار رفت که در سال 1996 با پرواز دوباره به فضا بر عرشه شاتل فضایی ایندیور نخستین کانادایی شد که دو بار به فضا سفر کرده است او یک بار دیگر نیز در سال 2000 و باز هم با شاتل فضایی ایندیور به مدار زمین رفت تا درمجموع با سپری کردن 29 روز و 2 ساعت و یک دقیقه به یکی از پیشگامان حضور کانادا در فضا بدل شود. او پس از پایان دوران فضانوردی خود به سیاست روی آورد و هم‌اکنون وزیر راه و ترابری در دولت فدرال جاستین ترودو است.
سال 1992 نوبت به دومین فضانورد کانادایی و نخستین زن کانادایی رسید که عازم مدار زمین شود. ربرتا بندار سوار بر عرشه شاتل فضایی دیسکاوری به مدار زمین رفت و در مدت اقامت خود به همراه همکارانش به آزمایش درباره شرایط گرانش پایین پرداخت.
در سال‌های بعد پرواز فضانوردان به مدار زمین و ایستگاه‌های فضایی ادامه داشت و سازمان فضایی کانادا روند انتخاب فضانوردان خود را ادامه داد.
در سال 1992 دومین گروه فضانوردان به گروهان فضایی کانادا پیوستند این گروه شامل چهار فضانورد به نام‌های دیوید ویلیامز (Dave Williams)، جولی پایت (Julie Payette)، کریست هدفیلد (Chris Hadfield) و میکاییل مک‌کی (Michael McKay) بود.
همچنین در سال 2009 آژانس فضایی کانادا سومین گروه فضانوردان خود را انتخاب کرد و آن‌ها را وارد گروهان فضایی خود نمود. این بار دو فضانورد به نام‌های جرمی هنسن (Jerem Hansen) و دیوید سنژاک (David Saint-Jacqes) موفق شدند خود را وارد رده فضانوردان کانادا کنند.
از میان این دو گروه اخیر شاید مردم کانادا و البته فراسوی آن بیش از همه با چهره و نام کریس هدفیلد آشنا باشند. او در سال 1995 و با شاتل فضایی آتلانتیس به مدار زمین رفت تا به چهارمین فضانورد کانادایی تبدیل شود. در این ماموریت شاتل فضایی آتلانتیس در کنار ایستگاه فضایی میر پهلو گرفت و تجهیزاتی تازه‌ای را به این ایستگاه قدیمی روسی منتقل کرد. در طول سه روزی که شاتل به ایستگاه متصل بود سه فضانورد شاتل ازجمله هدفیلد میان شاتل و ایستگاه رفت‌وآمد می‌کردند و بدین‌ترتیب هدفیلد به تنها فضانورد کانادایی بدل شد که در ایستگاه فضایی میر اقامت و حضورداشته است.
او برای بار دوم در سال 2011 با شاتل فضایی ایندیور و این بار به مقصد ایستگاه بین‌المللی فضایی عازم فضا شد. او در این سفر دست به راهپیمایی فضایی زد تا نخستین کانادایی باشد که در فضا راهپیمایی کرده است.
هدفیلد در سال 2012 بار دیگر به ایستگاه فضایی برگشت. این سفر اما سفری متفاوت برای او و گروهان فضانوردان کانادا و مردم کانادا به شمار می‌رفت. او در این سفر فرماندهی ایستگاه بین‌المللی فضایی را بر عهده گرفت. دوران فرماندهی هدفیلد دورانی بود که او را به جهان شناساند. هدفیلد در وقت آزاد تصاویری که از عرشه ایستگاه فضایی، از زمین تهیه می‌کرد را در شبکه‌های مجازی ازجمله فیس بوک و اینستاگرام خود منتشر می‌کرد. او همچنین در برنامه‌های آموزشی از راه دور در مدارس شرکت می‌کرد و ویدیوهای ترویجی متعددی درباره زندگی در فضا را ضبط و در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. او حتی کنسرتی یک‌نفره را با گیتارنوازی خودش در مدار زمین برگزار و به‌طور مستقیم برای مردم زمین پخش کرد. همچنین فراتر از انتشار تصویر او مردم سراسر جهان را به مشارکت در گفتگوی با خود دعوت می‌کرد. برای نمونه زمانی که هنگام عبور ایستگاه فضایی تصویری از تهران تهیه‌ کرده بود از مردم خواست به او کمک کنند تا بفهمد این چشم‌انداز نوری منظم دقیقاً کجا است (تصویر او یکی از پارک‌های تهران و محل فرودگاه سابق قلعه مرغی بود که آرایش نورهای آن منظره‌ای چشمگیر در شب به وجود آورده بود).
او پس از بازگشت از فضا نیز به فعالیت‌های ترویجی خود ادامه داد و با حضور در سخنرانی‌های، شرکت در برنامه‌های تلویزیون و از همه مهم‌تر نوشتن کتاب‌های پرمخاطبی درباره زندگی در فضا طیف وسیعی را در سراسر جهان به دنیای فضانوردی علاقه‌مند کرد.
از بین این سه گروه فضانورد تنها دو نفر فرصت سفر به فضا را نیافتند. مایکل مک‌کی به دلایل پزشکی از این گروهان استعفا داد و کن مانی نیز در سال 1992 پس از هشت سال حضور در این گروهان بدون آنکه شانس سفر به فضا را به دست بیاورد از این گروهان استعفا داد. در عوض یک کانادایی دیگر بدون آنکه عضو این گروه باشد به فضا سفر کرد. گی لیبرته، مدیر و مؤسس سیرک آفتاب (Cirque du Soleil) در سال 2009 و با پرداخت هزینه شخصی، در قالب توریست فضایی به ایستگاه بین‌المللی سفر کرد و یک‌هفته‌ای را بر عرشه آن اقامت گزید.
در حال حاضر دیوید سن ژاک در روسیه در حال سپری کردن تمرینات آماده‌سازی است تا خود را برای سفر به ایستگاه فضایی در سال آینده آماده کند. در شرایطی که او خود را برای این سفر آماده می‌کند و در جریان جشن‌های 150 سالگی کانادا نخست‌وزیر و وزیر علوم کانادا، تازه‌ترین گروه منتخبان و اعضای تازه گروهانی فضایی کانادا را معرفی کردند. این افراد وارد گروه و باشگاه کوچکی از کانادایی شدند که حالا تنها 14 عضو دارد. باشگاهی که اعضا آن می‌توانند خود را فضانوردان کانادایی خطاب کنند.
P28-1 5116552247181836295
کلاس 2017
در مراسم جشن روز کانادا در شهر اتاوا، جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا در کنار نودیپ بانیس، وزیر علوم این کشور بر روی صحنه مراسم جشن تولد کانادا، در مجاورت مجلس این کشور حاضر شدند تا چهارمین گروه منتخبان فضانوردان کانادایی را به مردم معرفی کنند: جنی سیدی و جاشوا کوتریک اینک تازه‌نفس‌ترین فضانوردان گروهان فضایی کانادا هستند.
سازمان فضایی کانادا در طول سال گذشته مشغول بررسی و ارزیابی 3772 داوطلبی بود که برای ورود به گروه فضانوردان کانادا داوطلب شده بودند. پس از بررسی‌های متعدد، آزمایش‌های پزشکی و دوره‌های تمرینی درنهایت 17 نفر از آن‌ها به مرحله نهایی رسیدند و سرانجام در این روز نخست‌وزیر این کشور تصمیم نهایی سازمان فضایی را اعلام و ورود این دو فضانورد به گروه فضانوردان کانادا را خوش‌آمد گفت.
دکتر جنی سیدی (Jenni Sidey) متولد شهر کلگیری در استان آلبرتا و فارغ‌التحصیل دانشگاه مک­گیل در شهر مونترال و دانشگاه کمبریج انگلستان است.
جاشوا کوتریک (Joshua Kutryk) سرهنگ دوم ارتش کانادا و فارغ‌التحصیل کالج نظامی سلطنتی کانادا است و پیش از پیوستن به برنامه فضایی این کشور، خلبان پروازهای آزمایشی این کشور بود و به‌طور خاص به آزمایش پرواز جنگنده‌های کانادایی CF-18 پرداخته بود.
نخست‌وزیر کانادا، در این مراسم زمان تبریک به اعضا تازه گروه فضایی این کشور بر اهمیت نوآوری و تلاش برای کاوش فضا، این آخرین سرحدات پیش روی انسان تأکید کرد.
اگرچه برنامه فضایی کانادا سال‌ها است که بانظم ویژه یا پیش می‌رود اما تأکید بر چشم‌انداز آینده فضا در مراسمی به این اهمیت برای علاقه‌مندان آینده، فضا و کاوش‌های فضایی در این کشور نویدبخش است. صنایع هوافضا یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی کانادا به شمارمی‌روند و در سال‌های اخیر نشانه‌هایی از تمایل کانادا به توسعه برنامه فضایی مستقل خود نیز به چشم می‌خورد. مسیر عضویت در باشگاه کوچک فضانوردان کانادایی کار ساده‌ای نیست اما اگر شما هم شهروند این کشور هستید و به‌خصوص اگر فرزند نوجوانی دارید که بر خیال و رویاهای خود مرزی رسم نکرده است، راه‌های فراسوی زمین امروز به‌سوی او و شما باز و رویای سفر به فضا رویایی ممکن است.

چرا باید به فضا بیندیشیم؟
قبل از اینکه به جایگاه و موقعیت سازمان فضایی کانادا در جغرافیای اکتشاف جهان بپردازیم، شاید بد نباشد برای بعضی از مخاطبان به یاد بیاوریم که پرداختن به فضا و کاوش‌های فضایی امری تبلیغی و تشریفاتی و هدر دادن پول و سرمایه نیست. دلایل مختلفی وجود دارد که کشورها و در زمان ما شرکت‌های عظیم خصوصی سودای سفر، کشف و فتح فضا را در سر می‌پرورانند.P28-C5hIPNLWMAAVwPGعصر فضا از نیمه دهه 1950 و به‌طور رسمی با اعزام نخستین ماهواره روس‌ها به نام اسپوتنیک-یک به مدار زمین آغاز شد. البته که در پشت این رویداد تاریخ‌ساز که عصری تازه را در تاریخ ما شروع کرد، قرن‌های طولانی رویاپردازی، داستان‌گویی، محاسبه و نوآوری و اختراع و آزمون و شکست وجود داشت.
در این شکی نیست که آنچه باعث رونق سفر به فضا و آغاز عصر کاوش‌های فضایی در آن دهه شد، بیش از آنکه عمل به رویای تاریخی انسان برای پاره کردن زنجیر زمین‌گیر کننده جاذبه و پاسخ به نیاز و تلاش و درخواست‌های دانشمندان، برای درک عظمت کیهان قرار باشد، هراسی بود که از دل تاریک‌ترین ایام تاریخ سیاره ما زاده شده بود.
بذرهای عصر فضا – حداقل آن‌گونه که در تاریخ معاصر رقم خورده است – در دل نوآوری‌های موشکی آلمان نازی کاشته شد. از دل آن ایام تاریک و وحشت‌زا بود که سیستم‌های موشکی معروف به V-2 آلمان‌ها زاده شد. وی – 2 نیای پیشران‌هایی است که امروز انبوهی از ماهواره‌ها را در اطراف زمین قرار داده و راه ما را به‌سوی مقاصد دورتر در منظومه شمسی بازکرده‌اند.
رقابت معروف به مسابقه فضایی بناشده بر دوش‌های پیشرفت فناوری آلمان‌ها، در عصر جنگ سرد میان دو ابرقدرت شرق و غرب زمان، شکوفا شد.
از خاکستر جنگ و از دلهره و وحشت ایام صلح مسلح و بازار پررونق هراس بود که ققنوس عصر فضا بال گشود. انسان قدم که به فضا گذاشت تازه واقعیت جمله معروف کنستانتین تسیولکوفسکی را دریافت.
تسیولکوفسکی که پدر برنامه فضایی روسیه نامیده شده است، معلمی بود که برای نخستین‌بار ایده موشک‌های چندمرحله‌ای را که سنگ بنای سفرهای فضایی بود، به زبان ریاضی مطرح کرد. اگرچه در زمان حیاتش چندان قدر ندید؛ اما امروز نامش در رده یکی از پیشگامان عصر فضا برده می‌شود. او زمانی گفته بود: «زمین گهواره تمدن است، اما هیچ کودکی را نمی‌توان تا ابد درون گهواره نگاه داشت.»
انسان زمانی که قدم از مرزهای فضا بیرون گذاشت، متوجه انبوهی از فرصت‌ها و امکاناتی شد که پیش روی او قرار دارد، او چون همان کودک نوپا، خود را از یک‌سو با فرصت‌های بسیار مواجه می‌دید و از سوی دیگر دریافت که چقدر کم می‌داند. واقعیت این است که درک دقیق ما از همسایه‌های کیهانی خود، سیاره‌های همسایه و منظومه شمسی خودمان تازه با عصر فضا بود که آغاز شد.
فعالیت‌ها و کاوش‌های فضایی برخلاف آنچه در نگاه اول ممکن است به نظر برسد به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی همه ما تأثیر گذاشته است و روزبه‌روز این تأثیر بیشتر می‌شود.
این روزها کم‌وبیش هیچ حوزه‌ای از فعالیت‌های بشری نیست که تحت تأثیر یکی از بخش‌های صنایع فضایی قرار نگرفته باشد.
بخش عمده‌ای از دانش کاربردی که از محیط اطراف خود داریم و در زندگی روزمره به کار می‌بریم، امروزه مدیون ماهواره‌هایی است که در مدارهای مختلفی در اطراف زمین در حال چرخش هستند. این ماهواره‌ها با توجه به مدار و تجهیزات خود وظایف متنوعی را بر عهده‌دارند. از برقرار کردن امکان ارتباط‌های رادیویی که به معنی امکان استفاده از ماهواره‌های برای پخش برنامه‌های رادیو، تلویزیونی، مکالمه‌های راه دور، انتقال داده و محتوای شبکه‌های مختلف ارتباطی است گرفته تا پیش‌بینی آب‌وهوای زمین، تغییر سطح جنگل‌ها و دریاها، وضعیت معادن و ذخایر زیرسطحی، رصد اقیانوس‌ها، مشاهده محل تجمع ماهی‌ها، روند تخریب ساختارهای زیرآبی، باستان‌شناسی، امداد و نجات، رصد حوادث طبیعی از آتش‌فشان گرفته تا سیل و سونامی و رانش زمین و زلزله، تعیین موقعیت جغرافیایی ما – به مدد سامانه‌های مکان‌یاب جهانی - کنترل سدها، مجراهای آب‌رسانی تا بررسی سطح زیر کشت، میزان آفت یک محصول تا هدایت خودروها، همه و همه بخش¬های کوچکی از خدمات مستقیمی هستند که صنایع فضایی در بخش رصد زمین برای ما به ارمغان آورده است. یک‌لحظه چشمان خود را ببندید و دنیایی نه‌چندان قدیم را به یاد بیاورید – یا در ذهن بسازید – که در آن خبری از شبکه‌های ارتباطی اینترنت نیست، ابزاری به نام جی‌پی‌اس وجود ندارد، شبکه‌های ماهواره‌ای مختلف چه برای ارتباطات دوردست چه برای سرگرمی و چه برای پیش‌بینی آب‌وهوا حضور ندارند. باوجود زمان اندکی که از آغاز عصر فضا گذشته است توسعه این بخش در کنار انفجار دیجیتال و توسعه ارتباطات الکترونیک و پردازنده‌ها، دنیای ما را متحول کرده است.
اما همه این موارد محصولات مستقیم کاوش فضا هستند که به کار می‌آیند، بسیاری از پروژه‌های فضایی تا پیش از آنکه به استفاده دربیایند و در تحقق هدف اصلی خود موفق شده یا شکست بخورند، کمک‌های بسیاری به رشد فناوری می‌کنند که ما در زندگی روزانه به آن نیازمندیم.
صنایع فضایی بر فراز تپه فناوری قرار دارد. به همین دلیل مانند هر فناوری پیشرفته دیگری، ساخت هر محصولی در این حوزه، نیازمند هموار کردن راه رسیدن از دامنه به قله تپه است و این مسیری است که اگرچه به نام پروژه فضایی طی می‌شود اما در طول مسیرش محصولات جانبی و فرعی را به وجود می‌آورد که به همان اندازه مهمم است.
برای ساخت یک ماهواره، ما به مواد سبک‌تری نیاز داریم تا بتوانیم ابزارهای بیشتری را روی آن نصب کنیم، توسعه علم مواد باهدف ساخت چنان ماده مستحکم ولی سبکی راه را برای توسعه خودروسازی روی زمین باز می‌کند، از دل تلاش برای ساخت دوربین‌های رصدی دقیق‌تر فناوری عکاسی دیجیتال و ده‌ها کاربرد جنبی آن روی زمین توسعه می‌یابد و در تلاش برای استفاده بهینه از منابع محدود آبی موجود در یک سفینه فضایی، فناوری‌های تصفیه و بازیافت آب آشامیدنی رشد می‌کند.
این پروژه‌ها در دم دست‌ترین حالت خود، چه به‌واسطه هدف اصلی پروژه و چه به‌واسطه تحقیقاتی که باید در مسیر اجری آن صورت بگیرد سودآوری فوری دارند، از آن گذشته در مرحله‌ای بلندمدت‌تر و درحالی‌که سعی می‌کنند به برخی از سؤال‌های مهم و تاریخی نوع انسان پاسخ دهند و راه را به‌سوی درک بهتر جهان باز کنند، موتور محرکی به شمار می‌روند که نسل تازه‌ای از دانشمندان، مهندسان و ریاضی‌دانان و علاقه‌مندان علم را پرورش دهند.
در سال‌های آینده این داستان حتی از این هم جدی‌تر خواهد شد. با افزایش لجام‌گسیخته جمعیت در کنار بحران‌ها و کمبود منابع و نابودی منابع و توان حمایت سیاره زمین، به نظر می‌رسد اگر انسان بخواهد بقای خود را تضمین کند و یا حداقل اگر نخواهد روند رشد جمعیتی خود را مهار کند به‌زودی نیازمند منابعی از بیرون از سیاره خود خواهد شد. از همین‌الان چند شرکت تجاری بزرگ باهدف بهره‌برداری از منابع معدنی سیارک‌ها ثبت‌شده و کار خود را آغاز کرده‌اند. آنچه تا چند سال پیش حوزه‌ای از ادبیات علمی خیلی به شمار می‌رفت اینک مدلی اقتصادی برای تجارت در آینده است.
حضور در فضا مؤلفه مهمی از امنیت ملی و بین‌المللی نیز به شمار می‌رود. درباره استفاده‌های جاسوسی و امنیتی از فضا بسیار شنیده‌اید اما شاید کمتر به یاد بیاوریم که مهم‌ترین خطرهایی که نوع انسان را روی زمین تهدید می‌کند شاید بلاهای به معنی واقعی کلمه آسمانی باشند. 65 میلیون سال پیش احتمالا برخوردی آسمانی به حکمرانی درازمدت دایناسورها روی زمین خاتمه داد. چنین برخوردهایی واقعیت‌هایی هستند که در برابر آن‌ها بی‌دفاعیم و توسعه دفاع فضایی در برابر اجرام سرگردان منظومه شمسی شاید یکی از مهم‌ترین اولویت‌های سازمان‌های فضایی در سال‌های آینده باشد.

سازمان فضایی کانادا
سابقه برنامه مطالعات جوی و فضایی کانادا به پایان جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد. بااین‌وجود فعالیت‌های فضایی این کشور زیر نظر بخش‌های متفاوتی دنبال می‌شد. در سال 1990 لایحه سازمان فضایی کانادا به تصویب رسید و برنامه فضایی این کشور زیر نظر این سازمان تجمیع شد. این سازمان زیرمجموعه وزارت، علوم، نوآوری و توسعه اقتصادی است. سه مقر اصلی این آژانس در استان‌های کبک، اونتاریو و ساسکوچان پراکنده است و بودجه این سازمان برای سال مالی جاری 483 میلیون دلار تصویب‌شده است.
اگر مایل به کسب اطلاعات بیشتر درباره این سازمان هستید می‌تواند به وب‌سایت آن در نشانی www.asc-csa.gc.ca سری بزنید.
P28-00
پیشنهاد
اگر سوژه این پرونده به نظرتان جالب آمد این پیشنهادها را هم در نظر بگیرید:
• کریس هدفیلد پس از بازگشت از آخرین ماموریت خود کتابی برای مخاطب عموم نوشت. این کتاب با نام راهنمای زندگی روی زمین به روایت یک فضانورد(An Astronaut’s Guide to Life on Earth) و در سال 2013 منتشر شد، به‌سرعت به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های علمی در جهان بدل شد. او در سال 2014 کتاب دیگری به نام شما اینجا هستید: دور دنیا در 92 دقیقه را نوشت که آن‌هم یکی از کتاب‌های جذاب درباره زندگی فضانوردان است. شاید دوست داشته باشید این دو کتاب را در فهرست مطالعات خود قرار دهید.
• اگر به دنیای ستاره‌شناسی و فضا علاقه‌مند هستید سری به آسمان نمای شهر مونترال در مجموعه فضای زندگی در جوار پارک المپیک شهر بزنید. این آسمان‌نما که یکی از مجهزترین و مدرن‌ترین آسمان‌نماهای امروزی به شمار می‌رود، نمایش‌های متنوعی را برای شما فراهم دیده که می‌توانید با کمک آن سفری خیره‌کننده به اعماق فضا و دنیای آسمان شب را تجربه کنید، از نزدیک با شهاب‌سنگ‌های مختلف آشنا شده و از برنامه‌های نمایشگاهی مختلف این آسمان‌نما استفاده کنید. اگر گذرتان به اطراف منطقه لَوَل افتاد نیز می‌توانید سری به موزه کوچک‌تر کازمودوم بزنید که یک موزه فضایی کوچک است.