21آگوست2017

11 خرداد 1396 نوشته شده توسط 

ادبیات دری فارسی بعد از قرن دوازدهم هجری

سرزمین ادب
حبیب عثمان
در اواخر سده دوازده هجری چهار مرکز شعر و ادب در جهان دری فارسی‌زبانان وجود داشت؛ که عبارت‌اند از ایران، ماوراءالنهر، هند و افغانستان. در ایران آن مقطع زمانی یک عده از سخنورانی پا به عرصه وجود گذاشتند که دریافتند در مکتب ادبی هندی مجال جولان و اندیشه نیست و این مکتب دیگر نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازمندی‌های مردم در شرایط کنونی باشد. بناء در فکر تجدید و احیای مکتب‌های ادبی خراسانی و عراقی افتادند. این‌ها عبارت بودند از؛ هاتف اصفهانی، آذر بیگدلی، شعله اصفهانی، میرسید، علی مشتاق و ... اما بنا بر اوضاع مغشوش آن روز و نبود یک مرکزیت در کشور این فکر در همان جوانه‌اش باقی ماند. این مطلب بخش دوم این مقوله ادامه‌دار است:

P46-maxresdefault
پروین اعتصامی:
یکی از شعرای با درد و با احساس معاصر کشور ایران خانم پروین اعتصامی دختر یوسف اعتصام الملک است که در سال ۱۲۸۵ خورشیدی چشم در جهان باز کرده است. او در یک خانواده سخنور و ادب دوست پا به عرصه‌ی وجود گذاشته بود. از همان آغاز شباب دست به سرودن شعر زد و در اندک مدت در صف بزرگ‌ترین بانوان سخن سرای در زبان دری قرار گرفت. عمر پروین بسیار کوتاه بود و در دورانی این چنین کوتاه شهرتی پیدا کرد.
در کودکی با خانواده اش به تهران آمد. پدرش مردی بزرگ بود. در زندگی او نقش مهمی داشت به پروین در زمینه سرایش شعر کمک کرد.
مادرش اختر اعتصامی نام داشت. او بانوی مدبر، صبور، خانه‌دار و عفیف بود. وی در پرورش احساسات لطیف شاعرانه دخترش نقش مهمی داشت و به دیوان اشعار او علاقه‌ی فراوانی نشان میداد.
در هشت سالگی به شعر گفتن پرداخت. در یازده سالگی به دیوان اشعار فردوسی، نظامی، مولوی، ناصرخسرو، حافظ، منوچهری، انوری، فرخی که همه از شاعران بزرگ و نام آور زبان دری فارسی به شمار می‌آیند آشنا بود و از همان آوان کودکی پدرش در زمینه وزن و شیوه‌های یاد گیری آن با او تمرین می‌کرد. همین تمرین‌ها و تلاش‌ها زمینه‌ای شد که با ترتیب قرار گیری کلمات استفاده از آن‌ها آشنا شود و در سرودن شعر تجربه یی اندوزد.
پروین در سن ۱۸ سالگی دوره مدرسه دخترانه امریکائی را که در ایران بود فارغ التحصیل شد، او در تمام دوران تحصیلی، یکی از شاگردان ممتاز مدرسه بود. مطالعات او در زمینه زبان انگلیسی آن قدر پیگیر و مستمر بود که می‌توانست کتاب‌ها و داستان‌های مختلف را به زبان (انگلیسی) بخواند.
پروین در تمام سروده‌های خود راه تاریک زندگی را با پند و اندرز روشن می‌کرد. اشعار وی بیشتر در مورد مسایل اجتماعی و ظلم و بیداد شاهان و فقر عمومی است. در سال ۱۳۱۴ خورشیدی دیوان اعتصامی شاعر توانا به همت پدر او انشار یافت. وزارت فرهنگ ایران در سال ۱۳۱۵ مدال درجه سه لیاقت را به پروین اهدا کرد ولی او این مدال را قبول نکرد.
پروین اعتصامی پس از کسب افتخارات فراوان درست در زمانی که برادرش ابو الفتح اعتصامی، دیوان اشعار او را برای چاپ دوم حاضر می‌کرد، بی‌هیچ نوع سابقه کسالت، ناگهان در بهار سال ۱۳۲۰مریض شد در مدت ۱۳ روز در آغوش مادرش چشم از جهان فروبست و رخ در نقاب خاک کشید و رخت از این دنیای فانی بر بست. او این قطعه را زمانی برای سنگ مزارش سروده بود.
اینکه خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب پروین است
گر چی جز تلخی از ایام ندید
هرچه خواهی سخنش شیرین است
صاحب آن همه گفتار امروز
سایل فاتحه و یاسین است
دوستان به که ز وی یاد کنند
دل بی‌دوست دل غمگین است
خاک در دیده بسی جان فرساست
سنگ بر سینه بسی سنگین است
بینید این بستر و عبرت گیرد
هر که را چشم حقیقت بین است
هر که باشی و ز هر جا برسی
آخرین منزل هستی این است
آدمی هر چه توانگر باشد
چون بدین نقطه رسد مسکین است