20آوریل2019

19 اسفند 1395 نوشته شده توسط 

خاطراتی از علی اشرف شادپور؛ سخنی درباره ملی شدن نفت ایران

14

فرهنگسرای سینا روز سه‌شنبه بیست و هشتم فوریه میزبان علاقه مندان تاریخ معاصر سرزمین ایران بود. در این نشست، علی اشرف شادپور درباره چگونگی ملی شدن صنعت نفت ایران سخنانی کرد.
مدیریت فرهنگسرای سینا درباره این نشست با ارسال ایمیلی درباره جزئیات آن گفت: علی اشرف شادپور در راستای کلام گهرباری از گاندی، «ملتی که تاریخ نمی‌خواند مجبور به تکرار آن است»، اشاره به ضرب المثلی فرانسوی نمود، «ملتی که تاریخ می‌خواند کودکانش بزرگ سال‌اند»، پس از آن به شرح روند فعالیت شرکت نفت ایران و انگلیس پرداخت.
نخستین قرارداد استخراج و صدور نفت ایران در سال ۱۲۸۰ خورشیدی و در زمان مظفرالدین شاه قاجار مابین دولت ایران و یک شرکت خصوصی انگلیسی با شخصی به نام ویلیام دارسی امضا شد.
طبق این قرارداد ویلیام دارسی متعهد شد با پرداخت بیست هزار پوند، شانزده درصد از فروش خود را نیز به ایران بدهد ولی دولت ایران تحت هیچ شرایطی دخالتی در مدیریت و استخراج و صدور نفت نداشته باشد و حتی نماینده ای از طرف دولت ایران در آن شرکت را نپذیرفت.
در حقیقت ایرانی‌ها فقط به عنوان کارگر و کارمند ساده در شرکت نفت ایران و انگلیس مشغول به کار شدند. با این قرارداد عملا صدور نفت ایران از سال هزار و دویست و نود و دو، آغاز گردید.
با به قدرت رسیدن رضا شاه و شروع جنگ جهانی و نیاز مبرم انگلستان به نفت ایران، دولت انگلیس با شرکت دارسی وارد معامله و طالب نفت برای نیروی دریایی خود شد، در این زمان رضا شاه تلاش کرد که قرارداد را لغو و یا به نفع ایران تغییر دهد. اما این کشمکش با شرکت نفت ایران و انگلیس روندی طولانی داشت و به دلیل نیاز مبرم انگلستان، شوروی و آمریکا به نفت ایران و از آن جا که اقتصاد در سیاست جهانی نقش مهمی دارد، سرانجام به اخراج رضا شاه از ایران منجر شد.
در سال ۱۳۲۹ شادروان دکتر محمد مصدق تلاش‌های بسیاری برای ملی شدن صنعت نفت ایران کرد و بعد از رسیدن به نخست وزیری با خلع ید از شرکت نفت ایران و انگلیس بزرگترین خدمت را به این سرزمین نمود. در این نشست، شرکت کنندگان نیز مطالبی در رابطه با این حرکت ملی و خدمات دکتر محمد مصدق به بحث و گفت وگو پرداختند.