24جون2017

02 دی 1395 نوشته شده توسط 

هنر، لبخند، زندگی

گزارشی برای نمایشگاه حامد تابعین
پریسا کوکلان
P22-IMG 5558
حامد تابعین را مدتی‌ست که می‌شناسم. هنرمند عکاس خلاقی که پروژه‌های بزرگ و زیبایی را در سرمی‌پروراند. این روزها، همه او را با «لبخند افغانستان» می‌شناسند. سری عکس‌‌های بی‌نظیری که خوشبختی را در اوج غم، جنگ و سختی می‌جوید. از لبخند افغانستان، کارهای حامد تابعین در مجله‌ی هفته و مصاحبه‌هایش که بگذریم، به بهانه‌ی بازگشایی کتابخانه‌ی نوروززمین و نمایشگاه عکس‌هایش در این مرکز به سراغش رفتم تا کارهای او را از منظری دیگر بررسی کنم.
مجموعه‌ای که در نوروززمین به نمایش درآمده، از میان کارهای زیادی انتخاب شده‌اند، زیرا که حامد تابعین، کارهایش را به فراخور محل، انتخاب کرده است. در میان آثار او به چند المان که به گمان من به طور کلی کارهایش را، در برمی‌گیرند اشاره می‌کنم. اولین المان مذهب و یا به گفته‌ی او اعتقاد است. او به مذهب یا نشان دادن و تحلیل آن نمی‌پردازد بلکه از زن برقع پوش یا مسجد برای انتقال پیام خود، نشان دادن جغرافیا و فرهنگ یاری می‌گیرد تا تصویری که در ذهن خود می‌بیند را منتقل کند. مکان‌هایی که او ثبت کرده است به دلیل رویارویی با مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، تاریخی را رقم زده است و قرار گرفتن این اجزا به شکل فیزیکی در ساختارهای معماری و شهرسازی، همچون مسجد، بارگاه، حرم و حتی نوع پوشش مردم در عکس‌ها، آثار او را ملموس‌تر می‌کند.

P22-IMG 5734-2
از معماری، اعتقاد و جغرافیا که رد می‌شویم به نگاه حامد تابعین به تاریخ، هویت و طبیعت می‌رسیم. به گفته‌ی این هنرمند، تاریخ و طبیعت می‌توانند هویت هر انسانی را بسازند. طبیعت می‌تواند تاریخ و تاریخ نیز می‌تواند طبیعت را بسازد. در کارهای او تمام این مفاهیم دست در دست هم به پیش می‌روند و یکدیگر را تکمیل می‌کنند. او معتقد است که تاریخ از جنس زمان و زمان از گذشتن و گذران زندگی ساخته می‌شود. هویت و طبیعت بدون زمان معنی پیدا نمی‌کند و با رجوع به گذشته، هویت انسان و طبیعت او مشخص می‌شود.
از کنار تاریخ که رد می‌شویم و به گذشته سفر می‌کنیم، به کودکی می‌رسیم که شاید هنوز در وجودمان پرسه می‌زند. حامد تابعین به کودکان نیز می‌پردازد و نگاه به عکس کودکان، دلمشغولی‌ها، پاکی و سادگی‌شان احساسات هر تماشاگری را جذب می کند، زیرا که با هر بار نگاه کردن گویی به کودکی می‌نگریم که روزی بوده‌ایم. حامد تابعین، از بچه‌ها عکس نمی‌گیرد که سوژه‌ای تکان‌دهنده را ثبت کند، بلکه از پرسوناژها در راستای هدفی که دارد و چیزی که می‌خواهد عنوان کند استفاده می‌کند. این سوژه‌ها می‌توانند با هدف هنرمند تغییر کنند و به زنان و مردانی در سنین مختلف و یا حتی یک بنای تاریخی، طبیعی یا معماری تبدیل شوند. او می‌گوید که اگر رسالت هنر بیان هدف باشد، از هر وسیله‌ای، کوچک یا بزرگ، یاری می‌گیرم تا مفهوم مورد نظرم را بیان کنم. او از کودکان برای تحت تأثیر قراردادن مخاطب استفاده نمی‌کند، بلکه از آنها عکس می‌گیرد زیرا که خود تحت تأثیر آنها قرار گرفته است. او می گوید، کودکان نماد معصومیت هستند و انسان تا زمانی که بزرگ نشده است نمی‌تواند اتفاقاتی که در کودکی برایش رقم خورده است را تحلیل کند. به همین دلیل کودکان با قدرت بیشتری پا به پای بزرگترها از فجایع و سختی‌ها عبور می‌کنند و بدون هیچ مخالفت یا اعتراضی به راه خود ادامه می‌دهند چون فکر می‌کنند معنای زندگی همان چیزی‌ست که آنها دیده‌اند.

P22-IMG 5760
حامد تابعین معتقد است که زمان عکس را صیقل می‌دهد. او می‌گوید که این خاصیت هنر است که در قالب زمان صیقل می‌خورد، اما خاصیت عکس، حتی بسیار بیشتر از اینهاست. وقتی به عکس‌هایی که سال‌ها قبل با گذر زمان گرفته‌ایم نگاه می‌کنیم، تأثیر آن را در خود می‌بینیم که از تجربه زیستی ما پیش می‌آید. عکس به معنی تداعی خاطره است زیرا که ما را به عقب می‌کشاند و خاطراتمان را زنده می‌کند.

P22-IMG 5883-3
وقتی که نام افغانستان را در موتور گوگل جستجو می‌کنیم، غیر از نقشه و عکس‌های تاریخی، عکس‌های جنگ و اسلحه یا تصاویری مربوط به بودای از پای درآمده چیز دیگری نمی‌یابیم. اما در عکس‌های «لبخند افغانستان» حامد تابعین، ردپایی از جنگ نیست. گویی زمان در کارهای او گم شده، و فقط زندگی و لبخندی مانده است که او به دنبالش می‌گردد. با این همه در نگاه تک‌تک شخصیت‌های داستان او، مبارزه و مقاومت مشهود است. این مفاهیم را از خطوط صورت آنها، نگاه عمیق و محلی که در آن ایستاده‌اند، درمی‌بابیم. حامد تابعین در میان سوژه‌هایش غرق می‌شود و تا جایی پیش می‌رود که رد پای عکاس از تصویر حذف شده، انگار که خود ایستاده‌ایم و نگاه می‌کنیم. او در تولد، کودکی، لبخند، جغرافیا، فرهنگ، تاریخ، مقاومت و در نهایت زندگی پرسه می‌زند. این هنرمند از جنگ به مبارزه می‌رسد و به گفته‌ی خودش در صدد پاک کردن قسمتی از کبودی‌های چهره‌ی افغانستان به جای مانده از جنگ است. او صلح را از این میان بیرون می‌کشد و دوربینش را در محلی قرار می‌دهد که سختی و مصیبت توانی برای مقابله با امید به زندگی ندارند، گرچه ردپای سختی ها همیشه در عکس ها و زندگی باقی‌ست.
فعالیت حامد تابعین به همین جا ختم نمی‌شود. او به زودی دوباره به افغانستان سفر می‌کند و در آن جا از شادی و جشن، حتی نوروز عکاسی خواهد کرد، که هم نو شدن را نشان می‌دهد و هم رسوم زیبای سال نو را به تصویر می‌کشد. این هنرمند همچنین در 27 ژانویه 2017، در گالری مکیک در یک نمایشگاه گروهی آثارش را به نمایش می‌گذارد و در فوریه، می و سپتامبر 2017 نمایشگاه‌هایی را در کانادا و اروپا برگزار خواهد کرد.
نمایشگاه آثار حامد تابعین در تاریخ 8 ژانویه 2017 در نوروز زمین، افتتاح خواهد شد. ساعت پذیرایی 18 تا 20 و مدت زمان این نمایشگاه یک ماه است.
روزه‌های بازدید: سه‌شنبه تا جمعه ساعت 10 تا 19، شنبه ساعت 10 تا 17