24ژانویه2017

01 دی 1395 نوشته شده توسط 

آسمان رواقیون

نه اصول انتزاعی و نه ساختار هندسی، بلکه جهان موضوع تامل متعالیِ حکیم است: جهان نمایشِ بازی قدرت‌ها را که ساحت الهی آن را ترتیب داده، ارائه می‌کند. از قرن چهارم پیش از میلاد در یونان تا دوران امپراطوری روم، رواقیون چرخه ای از کیهان را ابداع کردند که میان مرگ و تولد دوباره در نوسان بود.
اوسبیوس قیصری به نقل از آریستوکلِس، فیلسوف مشایی در کتاب «مقدمات انجیلی» می‌نویسد:
«در برخی لحظات مُقَدر، تمام جهان طعمه آتش می‌شود، سپس جهان جدیدی سر بر می‌آورد. اما آتش اولیه به نوعی بذر است، که اصول همه چیزها و علت حوادث گذشته، حال و آینده را در بر دارد.»

P38
نظام فکری رواقیون:
اصالت
صحنه جهانی بازگشتِ ابدی
مزیت
رواقیون جهان و اخلاق را به هم پیوند زدند.
جایگاه انسان
انسان به عنوان شهروندی جهانی وارد ساحت جهان می‌شوند.
عنصر تشکیل دهنده جهان: یک خدای خورشید
رواقیون با درس گرفتن از مشکلاتِ اخلاف خود در شناسایی یک اصل واحد تشکیل دهنده جهان، دو اصل را عناصر تشکیل دهنده جهان می‌دانستند: یک عنصر فعال، خِرد یا لوگوس که می‌توان آن را خدا نامید، و یک عنصر مفعول که ماده است و خدای صانع با استفاده از آن به علت وجودی جهان تبدیل می‌شود. با این حال، خدایِ آنها شباهتی به خدای صانع استعلایی که فراتر از جهان و نظم دهنده زمین و آسمان است، ندارد، بلکه این یک خدای جهانی، درون ذاتیِ ماده و در همه جا گسترده است. او در واقع آتش است: هر کدام از روسای مکتب رواقی این اصل حیاتی، ملهم از هراکلیتوس، فیلسوف پیش سقراطی را شرح داده اند. به نظر زنون، خدا یک آتشِ صنعتگر است؛ کلئانتس، فیلسوف و شاعر رواقی در نوشته ای با عنوان «سرودی برای زئوس» به خدای خورشید معتقد است که با اشعه‌های خود مانند نوازنده چنگ به جهان هماهنگی می‌بخشد؛ کریزیپوس، دیگر فیلسوف رواقی در نهایت خدا را نَفَسی گرم می‌پندارد که حامل عقل الهیی است که دائما در جهان سِیر می‌کند.
تصویر جهان: شعله کیهانی
جهان ما در آتشی بزرگ از بین خواهد رفت و به پایان خود خواهد رسید. این جهان فقط یکی از جهان‌هایی است که یکی در پی دیگری می‌آیند. این علتِ بزرگی برای شادی رواقیون است، چون چرخه جهان چیزی جز خود-تکوینی خدا نیست. در طی مشتعل شدن اولیه که بیانگر خلقت جهان است، خدا آتش محض، گسترده در تمام جهان است. وقتی که جهان تشکیل می‌شد، او به نظم جهان پیوست و به عنوان عنصر آتش در جهان ساکن شد… و سپس از نو متحول خواهد شد. او روند مدور جهان است، که تا ابد میان سازمان یافتن جهان و بازگشت به حالت آتش محض در نوسان خواهد بود. در هنگام شعله ور شدن جهان با خورشید، جهان به هوای گرم تبدیل خواهد شد، سپس به صورت رطوبت متراکم می‌شود تا چهار عنصر تشکیل شوند؛ این اتفاق در سالِ بزرگ خواهد افتاد، زمانی که سیارات در همان موقعیتی که در ابتدای جهان داشتند، قرار بگیرند. به نظر رواقیون، زمین در میانه جهان، ثابت و با هوا و اثیر احاطه شده است، اثیری که می‌چرخد و با چرخش خود ستارگان را که از آتشِ صانع درست شده اند، با خود می‌کشد، و آنها در مدار زمین، سیاره مادر که در خود تمام ماده سوخت را جای داده، قرار می‌گیرند: ستارگان در تماس با «زفیرها» آن، آنها را برای تغذیه خود دریافت می‌کنند. هر چند که این توضیحات ساده است، رواقیون از آن برای فهم حیاتی جهان استفاده می‌کنند: نظم و هماهنگی در جهان فقط به ساختار هندسی آن محدود نمی‌شود، بلکه بر روی بازیِ ابدی میان نیروها، یعنی بازی میان آتش الهی و ماده استوار است.
زندگینامه مختصر:
زنون رواقی (۳۳۵ تا ۲۶۴ قبل از میلاد) اهل قبرس، بنیانگذار مکتب رواقی بود و عادت داشت تا زیر یک رواق نقاشی شده سخنرانی کند. این مکان (رواق) نام خود را به این مکتب فلسفی داد. زنون این مکتب فلسفی را در سال ۳۰۱ قبل از میلاد در آتن تاسیس کرد.