22فوریه2017

17 آذر 1395 نوشته شده توسط 

با حمیرا مرتضوی

پرواز حقیقت دارد، فقط باید بال‌هایمان را پیدا کنیم

پریسا کوکلان
P24-1-copy
با خانم مرتضوی در فضایی زیبا در محل زندگی و کارگاه‌شان در منطقه‌ی وست‌مانت مونترال ملاقات کردم. از همان ابتدا به گرمی از من استقبال کرد. با نگاهی به کارهای او متوجه شدم که با زنی آشنا شده‌ام که پایش را از مرزها فراتر گذاشته، بی‌پروا و مقتدر زنانگی را به نمایش می‌گذارد. استفاده از رنگ‌های زنده و فضایی شاد و دلپذیر را از همان آغاز در نگرش و شیوه‌ی کار خانم مرتضوی می‌بینم. او به ادبیات و شعر و عرفان علاقه دارد و این تأثیر را، غیرمستقیم، در کارهایش حس می‌کنم. پرداختن به خود و مشاهده‌ی درون شاید همان نقطه‌ای باشد که جرأت خلق آثاری چارچوب شکن را به او داده است.

P24-DSC 0241
حمیرا مرتضوی از 23سالگی به کانادا مهاجرت کرده، تحصیلاتش را در هنرهای تجسمی در شهر مونترال به پایان رسانده، زندگی حرفه‌ای‌اش را در اختیار هنر قرار داده و تا به حال چندین نمایشگاه در همین شهر برگزار کرده است. او اخیراً کارهایش را در گالری Centre d'art E.K. Voland با عنوان Femiscapes به نمایش گذاشته است. این هنرمند در کنار فعالیت هنری خود به تدریس نقاشی برای بزرگسالان نیز می‌پردازد و به همین منظور قسمتی از کارگاه خود را برای این هدف طراحی کرده و شاگردانش را در آنجا آموزش می‌دهد.
مرتضوی از همان روزهای اول مهاجرت و در تمام دوران حرفه‌ای خود به یادگیری و استفاده از مدیوم‌های مختلف علاقه نشان داده، از هر موقعیتی برای تجربه و آموختن استفاده نموده است. او در کانادا، آمریکا و اروپا کارگاه‌ها و دوره‌های مختلفی را تجربه و کارهایش را با این کار غنی‌تر کرده است. از این میان می‌توان به کارهای شیشه‌ای و ویترای که منزلش را مزین کرده اند اشاره کرد. اینها کارهایی هستند که هنرمند کمتر نمایش می‌دهد. او همچنین برای پیشبرد و زنده نگه داشتن کار و فضایی که به آن تعلق خاطر دارد با هنرمندان زیادی که با روش‌های جدید و یا قدیمی نقاشی کار می‌کنند تقابل هنری داشته است.

P24-DSC 0255
آثار مرتضوی را می‌توان، تا به امروز، به سه دوره‌ی از «درون به بیرون»، «گل‌ها» و «بینش زنانه» تقسیم کرد. اولین دوره به نمایشگاهی در مونترال، در سال 2006 بازمی‌گردد که در گالری The Galery at Victoria Hall، برگزار شده است. او در این کارها از رنگ‌های اشباع شده استفاده می‌کند و به گفته‌ی خود در آن زمان تحت تأثیر یکی از کارهای Willem de Kooning از نقاشان اکسپرسیونیسم انتزاعی به نام «زن و دوچرخه»، مجموعه را خلق می‌کند و گویی کودکی‌اش را دوباره با مروری برحال و احوال خود و به همراه کودکانش که در آن زمان کوچک بوده‌اند، دوباره تجربه می‌کند. مرتضوی سیر تکاملی یک هنرمند را به مسیر حرکت یک پهلوان و داستان رستم در شاهنامه تشبیه می‌کند و معتقد است در طی این مسیر از پستی و بلندی‌های زیادی می‌گذرد تا در نهایت، با تکیه بر خود، دیو سپید را از پای درآورد و رشد کند و اینگونه است که از دوره‌ی سیاه خود بیرون می‌آید و آثارش را پرورش می‌دهد.

P24-The-Eternal-Flame-oil-on-canvas
حمیرا مرتضوی دوره‌ی دوم کارهایش را «شروعی جدید» نام نهاده است که در آن به طبیعت و جنبش آن، خصوصاً گل‌ها، می‌پردازد. او که برای پیدا کردن موضوع آثارش از آنچه که در درونش می‌گذرد وام می‌گیرد، اظهار می‌کند که رقص دراویش و چرخش دامن در رقص سماع و شباهت آن با حرکت باز شدن گل رز، مبدأ خلق این آثار بوده‌اند. مرتضوی این حرکت را در فضا، کهکشان، بدن انسان و اطراف خود بازمی‌یابد. او کارش را بازتاب و گزارشی لحظه به لحظه از درون خود، با نگاهی به خود و قصه‌ی زندگی خود می‌داند که با آن حسش را بیان می‌کند. استفاده‌ی از گل‌ها و طبیعت به طور خاص چیزهای زیادی را به او آموخته است. او توجه عمیق به هرچیزی را همچون معلمی می‌شناسد و با نگاهی ژرف به گل‌ها سکوت زیبای آنها را تحسین می‌کند و گل را بالاترین معرفت گیاه می‌داند که تمام هستی خود را در هر شرایطی، با زیبایی و بوی خوب تقدیم می‌کند. او از لطافت گل، سرسختی همراه با شکنندگی‌اش و آغوشی که می‌گشاید لذت می‌برد.

P24-Rising-from-the-ashes-copy
با گذر از این دوره به دوره‌ی سوم آثار این هنرمند می‌رسیم که در آن به بدن انسان و به شکل خاص به بدن لخت انسان اختصاص دارد. سختی ارائه‌ی کار وقتی که اثر هنری چارچوب شکن و خارج از عرف و اعتقادات بسته‌ی اجتماعی‌ست، واضح و مبرهن است. برای ورود به جامعه و شناساندن کار و رد شدن از خطوط قرمز هر هنرمندی به شیوه‌ای روی می‌آورد. حمیرا مرتضوی این روش را در آموزش و تشریح آنچه که ذهنش را مشغول می‌کند یافته و تا به امروز در مراکزی فرهنگی، در این باب، سخنرانی کرده است. از این میان میتوان به «مقدمه‌ای بر نمود برهنگی در هنر»، سپتامبر 2015 در کافه لیت اشاره کرد. او تفاوتی تأمل برانگیز میان برهنگی در هنر و جنبه‌های تجاری و استفاده‌ی جنسی از بدن انسان، خصوصاً زن، قائل می‌شود. او فکر می‌کند که همواره در دنیا از بدن زن چه با پوشش افراطی و چه به عنوان ابزاری برای جذابیت جنسی و تبلیغاتی سوء استفاده شده است. این هنرمند تلاش می‌کند تا درک از جسم و بدن انسان را ارتقا دهد و با نگریستن به عمق وجود انسان چارچوب‌هایی را پشت سر بگذارد. او معتقد است که گاه این قوانین و خطوط قرمز خلاقیت و تولید هنری را تحت تأثیر قرار داده، هنرمندان را آزار می‌دهد.

P24-DSC 0250
حمیرا مرتضوی با نگاهی به درون زن به نگرشی می‌رسد که در کارهای اخیرش آن را به ظهور می‌رساند. او این مجموعه را «بینش زنانه» Feminine insight ، می‌نامد. پروفسور «نورمن کرنه» Norman Cornett، از اساتید سابق دانشگاه مک‌گیل در مونترال است و در دانشگاه‌های متعددی در شمال آمریکا و اروپا تدریس کرده، در زمینه‌ی مطالعات دینی و نقد هنری فعالیت می‌کند. او در نقدی که بر کارهای حمیرا مرتضوی نوشته است، اظهار می‌کند که این هنرمند از شرایط زنانه، با کنایه و با زیبا کردن آن، رفع ابهام می‌کند. او مناظری زنانه و بی‌مهابا را پدید می‌آورد و همواره در کارهایش معانی نهفته دارد. او اضافه می‌کند که در کار مرتضوی، زن با بدن خود، بدون لباس، تنها می‌ماند و بدن زن نه تنها موضوعی هوس‌برانگیز یا جنسی نیست بلکه به ابزاری برای آزادی، ایستادگی و اسلحه‌ای در مقابل نگاه جنسی به او مبدل می‌شود. این هنرمند خود معتقد است که نمایش بدن لخت به او این امکان را می‌دهد که از لباس به عنوان پوسته‌ی انتخابی و مصنوعی انسان چشم بپوشاند و به عمق وجود او به دور از هر فرهنگ و جغرافیایی که به آن تعلق دارد بپردازد و در نهایت از کلیت به جزء برسد. او بیشتر بدن زن را موضوع کارش قرار می‌دهد زیرا که خصوصیات زنانه را همچون قسمتی پنهانی در اعماق هر انسانی، همچون عنصر عشق، حتی در میان مردان، می‌داند. این همان قسمتی‌ست که کنترل بیش از حد آن، مردی را از ابراز محبت یا گریه کردن بازمی‌دارد و به تعادل کیفیتهای زنانه و مردانه آسیب میرساند.

P24-The-Gipsy-Bourgeois
حمیرا مرتضوی از هر مدیومی برای رسیدن به چیزی که در نهایت بر روی تابلوی نقاشی‌اش نقش می‌زند استفاده می‌کند. او از عکاسی و ترکیب‌بندی با نرم‌افزار، ادبیات و هر فنی که کارش را ارتقا دهد یاری می‌گیرد و تلاش می‌کند تا کارش را گسترش دهد. او در اواخر ماه مارس، با پروفسور کرنه جلسه‌ای برای تجزیه و تحلیل کارش برگزار می‌کند که در آن اساس تحلیل بر پایه‌ی گفتگو با مخاطب بنا نهاده شده است. او همچنین در تابستان 2017 به فرانسه می‌رود تا پروژه‌ای در باب طبیعت، در یک باغ گیاه‌شناسی، با عنوان ارتباط Correspondance ، را در کنار دو هنرمند دیگر خلق کند. این هنرمند همزمان چندین پروژه‌ی دیگر هنری را پیش می‌برد و خود را به روز می‌کند.
حمیرا مرتضوی زن هنرمندی‌ست که زیبایی را از دل درد بیرون کشیده و از پرداحتن به رنج به طور مستقیم و تکرار آن در کارش پرهیز می‌کند. او دوست ندارد که درد را با درد پاسخ گوید و همواره می‌کوشد که آگاهی و لطافت به دست آمده از ناراحتی را نمایش دهد زیرا که فکر می‌کند با این کار، با نگاهی به دردها، انسانی شکوفا و زنده را بیرون می‌کشد که در حال رشد است. به گفته‌ی حمیرا مرتضوی، شاید کمال وجود نداشته نباشد ولی پرواز حقیقت دارد و ما فقط باید بال‌هایمان را پیدا کنیم.