23آوریل2017

19 آبان 1395 نوشته شده توسط 

بناشدن دانشگاه تهران به روایت شادروان علی‌اصغر حکمت

دکتر سیدمحمد دبیرسیاقی
مقدمه:

P44
چند یادداشت که نشان‌دهنده‌ی مراقبت و سرکشی‌های شادروان حکمت به بنای دانشگاه و موزه و میدان ورزش است و از دفاتر یادداشت روزانه‌ی ایشان استخراج کرده‌ایم ازنظر خوانندگان گرامی می‌گذرانیم.
یکشنبه سیزدهم اردیبهشت ۱۳۱۵ شمسی ـ «... قبل از ظهر در سرِ راه بنّایی‌های موزه و لابراتوار دانشکده‌ی فنی و همچنین مدرسه‌ی دارالفنون را سرکشی نمودم، بد نبود و پیشرفتی حاصل شده و اسباب امیدواری بوده».
چهارشنبه شانزدهم اردیبهشت ۱۳۱۵شمسی ـ «صبح برای سرکشیِ بَنّایی‌ها به جلالیّه رفتم. مسیو گُدار و مسیو سیرو و سایر مهندسین نیز بودند کار آنجا پیشرفت کرده... تالار میکروب‌شناسی نسبتاً پیشرفتی نموده و ساختمان زمین ورزش امجدیّه نیز جریان دارد و پیشرفتی دارد موجب خشنودی گردید».
جمعه هجدهم اردیبهشت ۱۳۱۵شمسی ـ «عمارت کتابخانه‌ی دانش‌سرا را که در هذه السّنه خاتمه یافته و عمارت محکم و ظریفی است تماشا کردیم که چند روز دیگر آماده‌ی افتتاح است. منتهای دقت و حسن‌سلیقه و ظرافت و استحکام به عمل آمده است».
یکشنبه سوم خرداد ۱۳۱۵شمسی ـ «بعدازظهر در وزارت معارف بودم. ساعت شش انجمن آثار ملی تشکیل شد و به بقیه‌ی کارهای مربوط‌به آرامگاه فردوسی رسیدگی به عمل آمد... از پیشرفت ساختمان آرامگاه حافظ که به همت روح خواجه‌ی لسان‌الغیب موفق شده‌ایم از وجوه مختلفه‌ی اوقافی آن را می‌سازیم را پُرت دادم همه مسرور شدند».
دوشنبه‌ یازدهم خرداد ۱۳۱۵شمسی ـ امروز سرکشی بنّایی رفتم. بنای قشنگ و رفیع موزه که در اردیبهشت ۱۳۱۳ شروع شد، اینک می‌رود که تمام شود و بسیار ظریف و مجلل و محکم و زرین ساخته شده است... با مسیو گدار مهندس و جودت رئیس ساختمان مدتی گردش کرده و نقایص را یادداشت کرده دستور لازم می‌دادم».
چهارشنبه هفتم مرداد ۱۳۱۵شمسی ـ «صبح به سرکشی و معاینه‌ی بنایی‌های معارف رفتم. نظر به کمیابی عَمَله و اشکالات مالی بنایی دانشگاه پیشرفت خوبی ندارد. خیلی اوقاتم تلخ و دلتنگ شدم».
چهارشنبه بیست‌وهشتم مرداد ۱۳۱۵شمسی ـ «صبح قبلاً در سر ساختمان‌های معارف دانشگاه و موزه رفتم مقداری به کارکنان بنایی که راکد و متوقف مانده سیخ زدم».
دوشنبه دوم شهریور ۱۳۱۵شمسی ـ «عصر به سرکشی بنایی‌ها رفتم، اول به امجدیه (زمین ورزش) سپس به دانشگاه و بعد به موزه رفتم. بنایی‌ها را معاینه نمودم. گرچه از حیث عمله و کار قدری وضعیت بهتر شده ولی دیگر خردخرد اعتبارات و سرمایه کم شده و ناچاریم بعضی قسمت‌ها را تعطیل نماییم. متأسفانه موضوع شوفاژ سانترال ناقص مانده هیچ خبری از برلن نرسیده و ما را نگران داشته است».
***
یادداشتی دیگر درباره‌ی افتتاح دانشکده‌ی حقوق
«افتتاح بنای دانشکده‌ی حقوق (۲۶ اسفندماه ۱۳۱۹شمسی): پریروز سه ساعت بعدازظهر به مناسبت دعوتی که جناب آقای وزیر فرهنگ [مراد مرحوم اسماعیل مرآت است که پس از مرحوم حکمت به وزارت فرهنگ منصوب گشته بود]، نموده بودند برای مراسم افتتاح عمارت جدیدالبناء دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی به آن بنایِ زیبا رفتم.
این دومین عمارت دانشکده‌های دانشگاه تهران است که به پایان رسیده است. عمارت نخستین در سراسر ضلع شمالی دانشگاه در سوم خرداد ۱۳۱۳شمسی شروع و سه سال‌ونیم بعد یعنی در بیست‌وچهارم اسفند ۱۳۱۶ به پایان رسید و مراسم افتتاح آن در مثل چنین روزی به عمل آمد و اینک موجب کمال مسرّت قلبی و حظّ روحانی برای نویسنده‌ی این سطور است که مشاهده نمودم دومین بنای آن نیز به آخر رسیده است و از خدا می‌طلبم که مرا توفیق دهد تا اختتام کلیه‌ی این ابنیه که پایه و سنگ نخستین آن به دست ناچیز این حقیر بنیاد شده است به چشم ببینم».
«در حدیث آمده است که: «کنّ سَنَّ سُنَّةَ حَسَنة فَلَهُ اَجْرها اَجرمَت عَمل بها». از وزیر فعلی فرهنگ ممنون هستم که برحسب امر شاهنشاه همان نقشه و پروژه را که برای ساختمان دانشگاه من آغاز کردم در این ایام که ایشان متصدی هستند اجرا نموده به آخر برسانند.
عمارت دانشکده‌ی حقوق را به انضمام دو بنای دیگر، یکی دانشکده‌ی فنی و مهندسی و دیگر باشگاه دانشجویان که عبارت از (رستوران و کلوب) باشد در ضلع غربی دانشگاه، مطابق نقشه‌ی ترسیمی آندره‌گُدار پایه‌ی آن گذارده شد و نقشه‌ی تفصیلی آن را هیئتی از مهندسین ایرانی و فرانسوی تکمیل نمودند در اواخر سال ۱۳۱۶ طرح آن به پایان رسید و در اوایل سال هزاروسیصدوهفده مقدمات کنترات آن با شرکت ساختمانی سوئدی موسوم به «سنتاپ» فراهم ساختم.
مقدور نبود که اتمام آن به دست این حقیر انجام پذیرد. قرارداد را بعد از تصدی بنده به وزارت کشور، وزیر فعلی فرهنگ عملی نمودند و اینک دو عمارت آن خاتمه یافته و قرار است که دانشکده‌ی فنی نیز تا مهرماه آتیه خاتمه یابد و برای گشایش آماده باشد.
در ضلع شرقی در نقشه‌ی طراحی ابتدایی محلی برای دانشکده‌ی علوم و ادبیات منظور شده و در نقطه‌ی مرکزی تالار خطابه‌ی وسیعی به انضمام کتابخانه‌ی عمومی دانشگاه طرح‌ریزی گشته است. خداوند متصدیان را توفیق دهد که به آخر برسانند.
جزئیات تاریخ ساختمان دانشگاه در مطبوعات ۱۳۱۳ به تفصیل مندرج است مخصوصاً در سالنامه‌های وزارت معارف و مجله‌ی تعلیم و تربیت همان سال و سال‌های بعد.
راجع به شرح بنای دانشکده‌ی حقوق نیز آقای وزیر معارف و دیگران ضمن نطق‌هایی که امروز در آن مجلس ایراد کردند، تاریخچه‌ی بنا و مقدار مساحت و سایر اطلاعات را ذکر کردند که قطعاً بعدها به طبع خواهد رسید.
آنچه اینجانب مشاهده کردم این بنا زائد از حدّ مجلل و حتی لوکس (luxe) ساخته شده است و مبلغی گزاف برای تزیینات داخلی و خارجی آن به مصرف رسیده است و سزاوار است که دانشجویان حقوق در آنجا مراقبت و مواظبت بسیار در حفظ و نگاهداشت آن نمایند و اِلّا به‌زودی ضایع و تباه خواهد شد و اگر این‌گونه ابنیه ساده و بی‌تکلف، ولی محکم و استوار گردد به احترام مقام شامخ علم نزدیک‌تر است و از اسراف و تبذیر دورتر، گرچه در راه علم تبذیری نیست».