19آگوست2017

14 مهر 1395 نوشته شده توسط 

آشیق دونیاسینین بؤیوک اوستادی،«چنگیز مهدی پور» دانیشیر

آیدین شافاق 182
بیرینجی بؤلوم
دانیشیق آپارانلار: ترانه ناظری، لیلی خاقانی
P34-1-N
بو دانیشیق تبریزده یاشایان ده یرلی موسیقی چی، اوستاد آشیق «چنگیز مهدی پور»لا، شنبه گونو 26 / دسامبر/ 2015 ‌‌ینجی ایلده آیدین شافاق ایچین آپاریلیب. بو دانیشیق اوزون و مفصل اولدوغو اوچون، آیدین شافاقین 182‌‌نجی سایی سیندان باشلانیب و نئچه سایی یا قدر سوره جکدیر.

اوستاد چنگیز، ساز وآشیق موسیقی سی ایله نئجه تانیش اولوب اونا باغلاندینیز؟
من 06/01/1340‌‌ینجی ایلده دوغو آذربایجاندا، کلیبر شهرینین خداآفرین بؤلگهسینین شیخحسینلی قصبهسینده، بیر آشیق عائیله سینده حیاتا گؤز آچمیشام. عمیم، آشیق عین الله مهدی پور، او منطقه ده آدلیم، ساوادلی وچوخ بیلگییه مالیک آشیقلاردان بیری ایدی. او زامان من گنجیدیم و درس اوخوماقلا مشغولودوم. عمیم بیزیم درسی بوراخیب سازلا مشغول اولمامیزی ایسته مزدی. 12 یاشیندا ایکن تهرانا گئدیب، نظام الملک خیابانیندا بیر ائو اجارییه گؤتورموشدوم و اوردا قالیردیم. او زامان حسین بنیادی آدیندا بیر دوستوم واریدی کی ساز آلماق ایسته ییردی. ایکیمیز بیرلیکده گئدیب اونا بیر ساز آلدیق. او هر سفره گئتدیگینده سازینی منه امانت ائدردی، منده ایکی‌‌اوچ آیین ایچینده سازین پردهلری ایله آزدا اولسا، تانیش اولدوم و بیر نئچه هاوانی ایفا ائده بیلدیم. 1357 ‌‌ینجی ایلین بهمن آییندا، بیر نئچه آی کندیمیزه دوندوم و بو آز زاماندا بوتون کؤکلری عمیم اوستاد آشیق عیناللهدان اؤیرندیم.
سونرا بؤیوک ساز اوستادی حسین اسدی ایله تانیش اولدوم. قارداشیم فرخ لا ایکیمیز برابر بیر ساز باغلاتدیردیق. من سازین بارماق پوزیسیالارین اوستاد اسدیدن اؤیرندیم. او زامان باکیدا آشیق موسیقیسینین ایفاچیلارینین نت بیلدیکلرینی ساناردیم. ائله بو سببدنده تهرانین بوتون موسیقی مکتبلرینه بلکه هارداسا باکیدان بیر اوستاد گلیب بوردا نت ایله ساز اؤیرهدیر دییه باش چکدیم. چوخ تاسّوف کی بئله بیریسی یوخودو. ان سونوندا سازبند اوستاسی دوستوم، عیمران حیدری، منه دئدی: «گل اوستاد درویشیدن موسیقی نظریهسینی اؤیرن. عینی حالدا نتلا تانیش اولارسان.» بئلهلیکله تهرانین ولیعصر مئیدانیندا، چنگ موسیقی مکتبینده، اوستاد درویشی ایله موسیقی نظریهسینی اوخوماغا باشلادیم. امما بو موسیقی مکتبی بیر ایل سونرا باغلاندی.
او زامان 1362‌‌ینجی ایللر ایدی. تهرانین زیندان سه راهیندا جهانگیر کامیان آدیندا بیرموسیقی مکتبی واریدی. منی تدریس اوچون اورایا چاغیردیلار. منده اوردا درس دییرکن بیر یانداندا موسیقی نظرییه سینین داوامینی اوخوماغا باشلادیم و موطالعه یه دوام ائتدیم.
بیر نئچه ایل کئچدی. 1368‌‌ینجی ایلده تبریزه قوناق گلدیم. قارداشیم اوستاد فرخ تبریزده ایدی. او گلمک اولدو کی تبریز ده قالدیم. رحمتلیک اوستاد علی سلیمی منه تبریزده قالمامی و رادیو تلویزیون ارکسترینده چالیشمامی سیفارش گؤندردی. بیر ایل تبریزین رادیو تلویزیونونون ارکستریله چالیشدیم.
همن زاماندا اوستاد یحیی اسماعیلزاده ایله تانیش اولدوم وسونرادا بیرلیکده «اوزئیرحاجیبیکاوف»ون، «آذربایجان خالق موسیقیسینین اساسلاری» کیتابینی اوچ دورد نفره اوخودوق. او زاماندان سونرا سازی نت ایله درس وئرمهیه باشلادیم.
1371 ایلینده روشن موسیقی مکتبینی تاسیس ائله دیکدن سونرا، 1372‌‌ینجی ایلده سازین مئتود (روش تدریس) کیتابینی یازماغا باشلادیم. ایلک دفعه سازین بارماق پوزیسیالارینی یازماق چتین اولدوغو اوچون، تام اوچ ایل زامانیمی آلدی. سونوندا 1379 ‌‌ونجو ایلده چالیشمالاریمین نتیجه سینیی «قوپوز مکتبی» آدیلا تبریزده نشرائتدیردیم. اوندان بئش آلتی ایل سونرا باکی دا کنسرواتوریا واسطه سیله «ساز مکتبی» آدلی بیر کیتاب نشر ائدیلمیشدی کی موسیقی عالیم لری طرفیندن تصدیق اولمادی. سونوندا 2010 ‌‌ونجو ایلده منیم یازدیغیم «قوپوز مکتبی» آدلی کیتابی باکی موسیقی شوراسینا قویدولار. تصدیق اولاندان سونرا باکی دا چاپ اولدو. ایندی بو کیتاب اینجه صنعت اونیورسیته سینده تدریس اولونور.

دئمک اولار سیزین بو کیتابیز آشیق موسیقی سینده اساسی دئییشیک لیکلر یارادیب. بیزه بو دئییشیک لیکلردن صحبت ائدین لوطفا.
دونیادا بوتون موسیقی اثرلری مکتوب اولاراق یاییلیب، یادلاردا قالیب و موسیقی آلتلرینینده تانینماسینا ویاییلماسینا سبب اولوبدور. آشیق موسیقی سی و اونون سازی (قوپوز)، دونیا موسیقی سی ایله موقایسهده، چوخ درین پتانسییئله مالیکدیر. او جوملهدن پرده اینتئروالی، سس دییاپازونی، آکورد ایمکانی، مئلودی وریتم رنگارنگلییی و باشقالاری. چوخ تاسّوف کی دونیادا تورک خالقلاریندان باشقا هئچ بیر خالق بو زنگین اینجه صنعتله تانیش دئییلدیر، ان آجیناجاقلی یئری بو کی حتی اؤز اؤلکهمیزده خالقیمیزدا بونا بیگانه اولموشدور. منجه بونون ندنی آیدیندیر. نئجهکی اوستاد شاگیرد عنعنهسی بو صنعتده، تخمینی اولاراق یوز ایل بوندان اؤنجهیهدک داوامی وارایدی، اوندا آشیق موسیقی سی آذربایجانین بوتون موسیقی ژانرلارینین ایچینده ان چوخ سئویلن موسیقی ساییلیردی. آمما بو سونت دایاندیقدان سونرا یئرینه هئچ نه قویولمادیغینین نتیجهسینده گئت‌‌ گئده اؤز موقعییتینی ایتیرمیشدیر.
میثال اولاراق آذربایجاندا 20‌‌ینجی عصرین اوّلریندن، تار، کامانچا و یا موغام صنعتی ایله باغلی کؤندمه گلمه پروسه سی باشلاندیغیندا، گئچمیش سونت لری گئریده قویوب، دونیادا واحید بیر موسیقی دیلیندن و یا پرنسیپیندن یارارلانماقلا هم تئکنیکی باخیمیندان همده موسیقی و موسیقی آلت لرینین یاییلماسیندا بؤیوک آددیملار گؤتورموشلر.
نه یازیقکی تار، کامانچا وموغام صنعتی اوزرینده گئدن موسیقی پرنسیپلری، قوپوز اوزرینده گئتمهمیش و بو گؤرکملی صنعت آلتینین گئری قالماسینا گتیریب سبب اولموشدور. بونون آردینجادا بیر سیرا حددینی بیلمز، موسیقی دن آنلاماز و مسئولییت حیس ائتمزلر الینه ساز(قوپوز) آلیب مئیدان اوخوماغا باشلامیشدیر کی ساز(قوپوز) وآشیق صنعتینین قیمتیی و یئری دونیا سویهسینده دئییشیک دوشموشدور.

P34-N
اسکی کئچمیشدن گونوموزه قدر قوپوز و آشیق صنعتینده گئنیش یئر توتان سسلرین داغاناق دوشمهسی و همین سس داغاناقلیغینین نتیجهسینده اورتایا چیچان تضادلی فیکیرلر، فرقلی گؤروشلر و چئشیدلی ایفالار اوزوده قوپوز و آشیق مکتبینین زیان وئریجی قوللاریندان اولموشدور. بئلهکی بو صنعتین وورغونلاری اورتاق و علمی بیر مرکز گؤرمهدیکلری و بولمادیقلاری ایچین، اؤزلرینین بو زمینه ده کی استعدادلارینی لازیمینجه نماییش ائتدیره بیلمه‌‌میشلر و حال بو کی بوتون ساحهلرده سس بیرلییینین وئریم و مثبت محصوللارینین اولدوغو کیمی، قوپوز و آشیق صنعتیندهده سسلرین یئری، رولو وایجاد ائتدییی تاثیر، بؤیوک بیر بیرلیک و اویغونلوق طلب ائدیردی. همن ضرورتی اورتادان قالدیرماق اوچون تک بیر یول نظره گلیردی و او قوپوز مکتبیندن عبارتیدی. قوپوز مکتبینین ایجادی و تاسیسی دئمک اولارکی گونوموزه قدرکی نوقصانلاری اورتادان قالدیرماق اوغروندا بؤیوک و انودولماز تاثیر گوستردی. بو باخیمدان بیر سیرا سوننتچی صنعتکارلارین قارشی دورماسینا باخمایاراق تاسیس اولونموش «قوپوز مکتبی» اؤزونون شیرین میوهسینی ان قیسّا زامان دا گؤرمه یه باشلادی. قوپوز مکتبی، قوپوزو، آشیق هاوالارینی، مئتودلاری، ائتودلاری، دوئتلری، فورشلاقلاری، تریولهلری، ترمولاری، پوزیسیالاری، ترسه پوزیسیالاری،اثرلری، گاممالاری، خالق ماهنیلارینی، ساز (قوپوز) وپیانو اوچون پییئسلری و بو صنعتین بوتون ساحهلرینی نظره آلاراق علمی مئتودیک آددیملارینی گونو‌‌گوندن داهادا گوجلو گؤتورمکدهدیر و اؤزونون اوغور قازاناجاق امودونو بیر آندا اولسا ایتیرمهمیش و ایتیرمهیهجکدیر.
بحث ائتدیییمیز دئییشمهلرین آردینجا بئله بیر قرارا گلدیم کی، ساز اوچون مکتب یارادیم و دونیانین هر یئرینده اونون آکادمیک تدریسی ایچین چالیشیم. همین بونا گؤره تام 9 ایل زامان صرف ائتدیم و نهایت ایلک تعلیم مئتودومو «قوپوز مکتبی» باشلیغی آلتیندا، 2000‌‌ جی ایلده تبریز شهرینده نشر ائتدیردیم.
10 ایل تدریس و کتابین چاتیشماز نؤقطهلرینی مشاهده ائتدیکدن سونرا، 2011‌‌ ینجی ایلده «قوپوز مکتبی» کتابینی یئنیدن گؤزدن گئچیریب، و بیرینجی ایکینجی جیلدلرده بعضی علاوه‌‌لر آرتیرماقلا هابئله یئنی رئداکته ایله تبریز شهرینده نشر ائتدیردیم. حال حاضئردا طلبهلر راحاتلیقلا همین مئتودلاردان استیفاده ائدیرلر.
او زامان یعنی 2007‌‌ینجی ایلده باکی دا کنسرواتوریا واسطهسیله «سازمکتبی» آدیندا بیر کیتاب چاپدان بوراخیلمیشدیر کی موسیقی عالیملری طرفیندن تصدیقلنمهدی و سونوندا 2010 ‌‌ونجو ایلده منیم یازدیغیم کیتابی موسیقی شوراسینا قویدولار و تصدیق اولاندان سونرا 2012‌‌جی ایلده باکی دا چاپدان چیخدی وایندی اینجهصنعت اونیورسیته سینده تدریس اولونور.
اومارام کی بو باشلانقیج جیددی بیر حرکته چئوریلیب، سازیمیزین وآشیق موسیقیمیزین دونیادا تانینماسیندا بیر حرکت اولسون. بیلدییینیز کیمی بیر چوخ هاوالاریمیز یاددان چیخیب ایتیب باتیب، آمما بوندان سونرا بوتون هاوالاریمیزی نوتا آلماقلا قوُرونوب ساخلانا بیلر.
بو کیتابدا 2 فورمادا بارماق پوزیسیاسی یازمیشام:
1. تار، گیتارو....باشقالاری کیمی ،2،3،4 ،1‌‌ونجو بارماقلار تون نوتالارینین اوزرینده قرار تاپماسی کی 8 پوزیسیادان عبارتدیر. 4،1،2،3–ونجو بارماقلارین اوست، اورتا، و آشاغی تئللرین اوزرینده، هریاریم تون پردهده قرار تاپماسیدیر.
2. دئدییمده بارماقلارهر پوزیسیادا 7تون و9 یاریم تون پرده نوتالارین احاطه ائدیر. دئمه‌‌لییم کی هر یاریم تون دئییشیلمهسینده یئنی بیر پوزیسیا یارانیر. بو آرتیرما و یئنیلیک تئکنیکی باخیمدان ایفاچینین ایشینی قات‌‌قات گوجلندیرر. همین دئدییمی تئکنیکا اولاراق ایلک دفعه سازدا من اویغونلاشدیرمیشام.
باشقا بیر موهم حرکت‌‌ آشیق هاوالارینین توپلانیلماسی و اونلارین مکتوب حالا گتیریلمه‌سی دیر.
«قوپوز مکتبی» کتابینی یازیب نشر ائتدیردیکدن سونرا اؤز فعالیتیمی آشیق هاوالارینین توپلاما و یازما ساحه‌سینده داوام ائتدیردیم. ایللرجه تدقیق و آختاریشدان سونرا «آشیق هاوالاری» کتابینی 2004‌‌ جو ایلده تبریز شهرینده نشر ائتدیردیم کی، همین اثر «می» کؤکو و «سه گاه» اوزرینده حاضرلانمیش 36 آشیق هاواسیندان عبارتدیر.
یوخاریدا آدینی چکدیییم کیتاب حال حاضئردا قایناق اثر اولاراق، طلبه‌لر و هوسکارلارین ایستیفاده‌سینه وئریلمیشدیر. بیلدییینیز کیمی «قوپوز مکتبینده» آپاردیغیم اصلاحی آشیق هاوالاری کیتابیندادا داوام ائتدیریب و یئنین گؤزدن کئچیرندن سونرا همین کؤکده قالان هاوالارین یازماسینی باشلادیم. ایندی هاوالارین ساییسینی 62یه چاتدیریب ویئنی چاپ مرحله‌سینه یئتیرمیشم.
هر ایکی اثرده تألیف اولونموش تئکنیکالار، سازین اَن سون دئییشیمی دونیا موسیقی علمینین اساسیندا قلمه آلینمیشدیر. ایندی ایسه باشقا کؤکلرده یئرلشن آشیق هاوالارینی توپلاماق و یازماقلا مشغولام.

آردینی گلن سایی دا اوخویون