17فوریه2019

01 مهر 1395 نوشته شده توسط 

جشنواره‌های جهان، از تورنتو تا ونیز: به یاد عباس کیارستمی

 P12-73-venice-film-festival
آیدا تاتاری

اگر شما هم مانند من پی‌گیر جشنواره‌های سینمایی باشید می‌دانید که دو ماه سپتامبر و اکتبر پرتعدادترین ماه‌ها برای جشنواره‌های سینمایی هستند.
هفتادوسومین جشنواره ونیز ایتالیا به ریاست سم مندس چند روز پیش در حالی به کار خود پایان بخشید که سینمای ایران یکی از پرفروغ ترین حضورها را در آن داشت. جشنواره امسال با یادی از عباس کیارستمی شروع شد و پس از مراسم افتتاحیه سه فیلم باعنوان «بزرگداشت کیارستمی» به نمایش درآمد. دو فیلم اول از جمله فیلم‌های کوتاه و بدون دیالوگِ از این کارگردان فقید و سومی فیلمی ساخته سیف‌الله صمدیان به نام «٧٦ دقیقه و ١٥ثانیه با عباس کیارستمی» بود.
فیلم توقیف شده «شبهای زاینده‌رود» ساخته محسن مخملباف آغازگر بخش سینمای کلاسیک جشنواره بود. این فیلم که در سال ١٣٦٩ ساخته شد هیچ‌گاه اجازه اکران در ایران را پیدا نکرد. فیلم «مالاریا» ساخته پرویز شهبازی در بخش افق‌ها و «طبل» نخستین ساخته کیوان رحیمی در بخش «هفته منتقدان» حضور داشتند.
امیر نادری، فیلم‌ساز ایرانی که سال‌هاست در آمریکا زندگی می‌کند با فیلم «کوهستان» میهمان این دوره از جشنواره بود. نادری همچنین به خاطر نقش تاثیرگذارش بر سینمای معاصر جهان، جایزه «ژگه لو – کولتر» را که از سال ٢٠٠٦ هر سال به یک سینماگر برجسته بین‌المللی داده می‌شود به دست آورد. پیشتر این جایزه به سینماگران بزرگی از جمله برایان دی پالما، ال پاچینو، اسپایک لی و عباس کیارستمی تعلق گرفته بود. اما حضور ایران در ٧٣مین دوره از جشنواره ونیز به اینجا ختم نمی‌شود. فیلمساز ایرانی/‌آمریکایی آنا‌لیلی امیرپور امسال با فیلم «دار ودسته بد» (روایت‌گر ماجرایی عشقی بین گروهی آدمخوار در تگزاس) با بازی ستارگانی چون کیانو ریوز و جیم کری، توانست جایزه ویژه هیات داوران این دوره از جشنواره فیلم ونیز را به خود اختصاص دهد.
در داخل ایران اما، هفته گذشته برابر با ٢١ شهریور مصادف با روز سینما بود. این روز که درسال‌های اخیر مورد مجادله و محلی برای بحث‌ها و بیان نقطه نظرات مختلف سیاسی و فرهنگی شده بود توسط اهالی سینما جشن گرفته شد. بدنیست یادآوری شود که در سال ٩١ و با ذکراین دلیل که تقویم کشور بسیارشلوغ است همزمان با بسته شدن خانه سینما، روز سینما از تقویم رسمی ایران حذف و پس از سه سال، دوباره به تقویم بازگشت.
بهترین‌های سال گذشته سینمای ایران در جشنی که به مناسبت روز سینما و توسط خانه سینما برگزارشد، اعلام شدند. فیلم «ابد و یک روز» ساخته سعید روستایی هفت جایزه، از جمله بهترین کارگردانی و بهترین بازیگران مرد، اصلی، و مکمل( نویدمحمد زاده و پیمان معادی)، را دریافت کرد. همچنین باران کوثری توانست جایزه بهترین بازیگر زن رابرای فیلم «کوچه بی نام» از آن خود کند. جایزه بهترین فیلم نیز به «ایستاده در غبار» ساخته محمدحسین محدویان تعلق گرفت.
به جز برگزاری جشن خانه سینما، هفته گذشته بحث انتخاب فیلمی برای نمایندگی سینمای ایران در دوره پیش روی جایزه اسکار بسیارداغ بود.
در حالی که کمتر از یک ماه دیگر باید نماینده ایران برای حضور در بخش فیلم خارجی‌زبان هشتاد ونهمین دوره جوایز اسکار معرفی شود، هنوز هیئت انتخاب برای این امر تشکیل نشده و این در حالی است که تاکنون حدود 20 کشور نمایندگان خود را برای شرکت دراین بخش به آکادمی علوم و هنرهای سینمایی معرفی کرده‌اند و کشورهای دیگری هم فهرست اولیه فیلم‌های منتخب خود برای حضور در اسکار آماده کرده‌اند.
طبق قوانین آکادمی اسکار، فیلم‌هایی که از ٩ مهر ٩٤ برابر با اول اکتبر ٢٠١٥ تا ٩ مهر ١٣٩٥برابر با ٣٠ سپتامبر ٢٠١٦ در کشور مبداء اکران شده‌اند، می‌توانند به عنوان نماینده کشورشان در رقابت امسال حضور داشته باشند.
رای‌گیری برای انتخاب نامزدهای اسکارِ فیلم خارجی‌زبان در دو مرحله انجام می‌شود. ابتدا 9 فیلم به فهرست کوتاه راه پیدا می‌کنند و در نهایت پنج فیلم به عنوان نامزدهای نهایی معرفی می‌شوند که اسامی آن‌ها پنجم بهمن برابر با ٢٤ ژانویه ٢٠١٧ همراه نامزدهای دیگر بخش‌های جوایز اسکار اعلام خواهدشد. برندگان جوایز اسکار هم بامداد دوشنبه ٩ اسفند به وقت ایران برابر با ٢٦ فوریه در مراسمی در «دالبی تیا‌تر» در لس‌آنجلس معرفی می‌شوند.
توجه به این موضوع ضروری است که فیلم‌هایی امکان دیده شدن در بخش فیلم خارجی‌زبان را دارند که داستان آن‌ها قابلیت جهانی شدن را دارد. ضمن اینکه حضور در جشنواره‌های بین‌المللی و از آن مهم‌تر، داشتن پخش‌کننده قوی، شانس راه‌یابی فیلم‌ها به بخش اسکار خارجی‌زبان را بیشتر می‌کند.
با در نظر گرفتن این موارد، در میان لیست فیلم‌های اکران شده در یک سال اخیر می‌توان به «فروشنده» به کارگردانی اصغر فرهادی، «اژدها وارد می‌شود» به کارگردانی‌ مانی حقیقی، «چهارشنبه 19 اردیبهشت» به کارگردانی وحید جلیل‌وند، «ناهید» به کارگردانی آیدا پناهنده و «لانتوری» به کارگردانی رضا دُرمیشیان اشاره کرد.
بدون شک نمی‌توان مطلب سینمایی این هفته را بدون اشاره به جشنواره جهانی فیلم تورنتو به اتمام رساند. این جشنواره ١١ روزه که در تاریخ ٨ سپتامبر و با فیلم «هفت دلاور» به کارگردانی آنتونی فوکوآ افتتاح شد، امسال ٢٨٧ فیلم بلند و ١١٠ فیلم کوتاه از٨٣ کشور جهان را در ١٦ بخش مختلف به نمایش گذاشت.
از نکات قابل توجه ٤١مین دوره‌ی جشنواره فیلم تورنتو بزرگداشت سینماگر فقید ایرانی عباس کیارستمی است. جشنواره تورنتو امسال بخش رقابتی پلاتفرم را به یاد عباس کیارستمی به این سینماگر فقید تقدیم کرد. برایان دیپالما، صالح هارون و ژآنگ ژی، سه سینماگری هستند که به عنوان داوران این بخش، جایزه ٢٥ هزاردلاری را به فیلم منتخب بخش سکو اهدا خواهند کرد. در جشنواره امسال فیلم «فروشنده» ساخته اصغر فرهادی در بخش نمایش ویژه به عنوان تنها نماینده رسمی سینمای ایران حضور خواهد داشت.
به جز فرهادی، چند سینماگر ایرانی دیگر در جشنواره امسال حضوردارند اما نه با فیلم‌هایی از سینمای ایران بلکه با تولیدات جهانی. به عنوان مثال شهره آغداشلو با بازی در فیلم «قول» ساخته تری جورج و صداپیشگی برای فیلم «پنجره اسب‌ها» ساخته آن ماری فلمینگ میهمان این دوره از جشنواره فیلم تورنتو است.
همچنین گلشیفته فراهانی دیگر بازیگر ایرانی که چند سالی است در سینمای بین‌المللی فعالیت می‌کند با فیلم «پترسن» ساخته جیم جارموش در جشنواره امسال حضوردارد. در بخش فیلم کوتاه فیلم «در تپه‌ها» ساخته حمید احمدی فیلم‌ساز مقیم انگلستان به نمایش در خواهد آمد.
از دیگر نام‌های ایرانی در جشنواره امسال فریبرز کامکاری فیلم‌سازمقیم ایتالیا است که با فیلم «آب وشکر» در بخش مستند جشنواره حضور خواهد داشت.