21اکتبر2017

27 مرداد 1395 نوشته شده توسط 

شنای موزون: آمیزش هنر و ورزش

مژگان رجبی

P54-synchronized-swimming-pictures

شنای موزون از جمله ورزش‌هایی است که با وجود طرفداران بسیار در دنیا، در ایران بیشتر به‌عنوان یک ورزش سرگرم‌کننده و نمایشی شناخته می‌شود و عملا شرکت‌کنندگان در این رشته ورزشی چندان پرشمار نیستند. از این رو طبیعی است که در میان ایرانیان دانش کافی از نحوه اجرای این ورزش زیبا و چگونگی امتیاز دهی و داوری آن وجود نداشته باشد. در این مقاله کوتاه سعی شده است بر اساس قوانین رسمی فدراسیون بین المللی شنا یا فینا علاوه بر تاریخچه، مختصری در مورد چهارچوب شنای موزون توضیح داده شود تا علاقمندان درک بهتری از این مسابقات داشته باشند.
ورزش شنای موزون از جمله ورزش‌های آبی است که در آن حرکات آکروباتیک و نمایشی انجام می‌شود. از آنجا که تاریخچه شنای آکروباتیک یا باله آبی به‌درستی معلوم نیست اما اولین بار گروهی از زنان کانادایی در سال 1920 تصمیم گرفتند این ورزش را با سرگروهی خانم مارگارت سلرز، شناگر باسابقه تیم ملی واترپلو به‌صورت سازماندهی شده و به‌شکل رقابتی انجام دهند و نام شنای زینتی را برای این ورزش جدید برگزیدند. سپس شناگری اهل شیکاگو به نام کاترین کورتیس در سال 1933 تصمیم گرفت شنا، آکروبات و موزیک را با یکدیگر تلفیق کند و بدین صورت شنای موزون ابداع شد. بعدها نورمن راس دارنده مدال طلای المپیک در ورزش شنا، نام شنای موزون یا Synchronized Swimming را برای این رشته برگزید. شکوفایی این ورزش از زمانی آغاز شد که ایستر ویلیامز تصمیم گرفت در فیلم‌های هالیوودی دهه 40 و 50 این ورزش را در فیلم‌های موزیکال آن دوره به نمایش بگذارد. این ورزش اولین بار در المپیک 84 لوس‌آنجلس به جمع رشته‌های المپیک پیوست و تا امروز همچنان علاقمندان بسیاری را به خود جلب کرده است. روسیه، ژاپن، کانادا، آمریکا و اسپانیا همواره در صدر این ورزش درخشیده‌اند و رقبای دیرین محسوب می‌شوند. طبق اعلام رسمی سایت شنای موزون کانادا، این کشور همواره از زمان حضور این ورزش در المپیک تا سال 2000 صاحب مدال بوده است و در بین قهرمانان کانادایی، کارولین والدو موفق شد در المپیک سال‌های 84 و 88 در بخش انفرادی و دونفره صاحب دو مدال طلا و یک مدال نقره شود. در سال‌های 96 و 2000 نیز تیم کانادا به‌ترتیب موفق به دریافت مدال‌های نقره و برنز شد. در ایران نیز این رشته در دهه هفتاد شمسی به‌صورت آماتور مورد توجه برخی مربیان شنا قرار گرفت و سرانجام با پیگیری مداوم شناگران، در سال 1380 اولین مربی حرفه‌ای از سوی فینا به ایران اعزام گردید و از آن زمان تا کنون این رشته علاقمندانی را به خود جلب کرده است.

P54-russian-synchronized-swimming-fina-world-championships
شنای موزون ممکن است بسیار ساده و کم زحمت به نظر برسد ولی نیازمند قدرت بدنی بالا، تمرکز، هماهنگی، نفس‌گیری عمیق و استقامت بسیار بالاست. این ورزش می‌تواند به‌صورت انفرادی، دونفره، دونفره مختلط متشکل از یک مرد و یک زن، تیمی یا ترکیب آزاد اجرا شود. به‌غیر از حالت ترکیبی آزاد که تعداد شناگران می‌تواند به ‌10 نفر هم برسد، در حالت تیمی تعداد شناگران باید بین 4 تا 8 نفر باشد. در این رشته شناگرانی که کمتر از 15 سال دارند نمی‌توانند به مسابقات جهانی و المپیک راه یابند.
این رشته ورزشی به‌طور کلی از پوزیشن و فیگور تشکیل شده است و شناگران باید در طول هر مسابقه از حرکات و فیگورهای مشخص و روتین پیروی کنند و حق ندارند هر فیگور یا پوزیشنی را به‌دلخواه خود تغییر دهند یا ترکیب کنند. در هنگام انجام روتین معمولا موسیقی مناسب با آن نیز در سالن پخش می‌شود تا به جنبه نمایشی شنای موزون بیافزاید. پوزیشن‌ها و فیگورها به‌طور کلی به چهار دسته افقی، عمودی، سطحی و عمقی تقسیم می‌شوند و تغییر از هر فیگور به فیگور دیگر با حرکت‌های واسطه که حالت میانی نام دارد، با زوایایی دقیق و پیچیده انجام می‌شود. به‌علاوه مشخصات و نحوه انجام فیگورها نیز برای هر رده سنی متفاوت است. معروفترین پوزیشن‌ها در شنای موزون عبارت‌اند از: باله، فلامینگو، Crane یا مرغ ماهی‌خوار، دم ماهی، Tuck یا تاخورده، میخ یا Pike، طاق، دلفین، اسپلیت، شوالیه، برج ایفل، لندن، کاتالینا (نوعی چرخش)، پرتاب راکت و غیره. بنا بر تعریف دقیق‌تر، فیگورها ترکیبی از پوزیشن‌ها و حالت‌های میانی هستند. بنا بر قانون شنای موزون فدراسیون جهانی شنا، حالت‌های میانی یا transition حرکت‌هایی ممتد هستند که فرد را از یک پوزیشن به پوزیشن بعدی سوق می‌دهند. نکته مهم این است که زمانی که فرد به پوزیشن دلخواه خود رسید باید در آب حرکت نداشته باشد و فقط فیگور مورد نظر را بدون جابجایی اجرا کند. پس از اجرای هر فیگور نیز مکث لزوما مجاز نیست، مگر اینکه ماهیت آن فیگور یا پوزیشن چنین باشد. در مسابقات جهانی، هر تیم حق دارد ترکیب مورد نظر خود متشکل از پوزیشن‌ها، فیگورها، حالت‌های میانی و روتین‌هایی را که قصد دارد اجرا کند را بین 18 تا 72 ساعت قبل از شروع بازی‌ها به‌صورت عمومی اعلام کند. همچنین ترتیب اجرای هر یک از این بخش‌ها نیز باید مشخص شود. مدت زمان اجرای هر روتین نمی‌تواند از 2 دقیقه کمتر باشد و بسته به نوع آن حداکثر تا 4 دقیقه هم ممکن است طول بکشد. شناگران در طول مسابقه با استفاده از بلندگوهای زیر آب می‌توانند خود را با موزیک و بقیه اعضای گروه تطبیق دهند.

P54-PM8727111Spains-Carbonell
مسابقات به‌وسیله یک تا چهار پنل متشکل از شش یا هفت داور باسابقه قضاوت می‌شود و این داوران بر اساس استانداردها و قوانین تعیین شده برای هر فیگور و پوزیشن به عواملی همچون ثبات، میزان مکث مجاز، هماهنگی و شفافیت در اجرای حرکت‌ها به تیم‌های شرکت‌کننده از یک تا ده امتیاز اختصاص می‌دهند. به همین ترتیب جریمه یا پنالتی نیز برای فیگورهای ناقص در نظر گرفته شده است. برای هر فیگور مجموع امتیازات داوران را شمرده و پس از محاسبه میانگین امتیازات، آن را در ضریب سختی آن فیگور ضرب می‌کنند تا امتیاز نهایی به دست آید.