20فوریه2017

18 فروردين 1395 نوشته شده توسط 

دولت مصدق، 28 مرداد، و دلائل پیروزی کودتا

به‌مناسبت روز تاریخی 29 اسفند، سالروز ملی شدن صنعت نفت ایران
بخش دوم

فریدون بابائی خامنه

P49-Mosadeg-01

بخش«خوانندگان» هفته متعلق به خوانندگان است. تنها محدودیت انتشار مطالب در این صفحه قوانین کاناداست. سلیقه سردبیر و دست‌اندرکاران هفته در انتشار مطالب در این بخش تاثیری ندارد. با پوزش که دو بخشی بودن این متن در شماره‌ی قبل ذکر نگردیده است.
شادروان خلیل ملکی رهبر حزب زحمتکشان ملت ایران (نیروی سوم) در مقاله ای تحت عنوان «سرنوشت تاریخی لیبرالیسم در دو قرن اخیر» در مجله «علم و زندگی»، چندین ماه قبل از کودتا (2)، تجزیه و تحلیل روشن کننده‌ای کرده و موفقیت کودتای احتمالی را در صورت ادامه سیاست‌های اشتباه جاری پیش بینی می‌کند. او می‌نویسد:
... «پس از راندن عمال مستقیم بیگانه از ایران، لازمه رهبری نهضت ملی این بود که دستگاه دولتی قدیم را که موثرترین آلت و ابزار استعمار است می‌شکست و درهم می‌ریخت و از عناصر مفید آن به اتفاق عناصر ملی دیگر، دستگاهی متناسب با هدف‌های نهضت ملی به وجود می‌آورد. دولت دکتر مصدق از نتایج تلخ و تاریخی غفلتی که در این باره روا می‌دارد غافل است... طبقات ممتاز و در عین حال منحط به مناسبت حمایتی که از طرف دولت‌های استعماری می‌شوند در صورتی که جبهه ملی و یا هر نهضت ملی دیگر نتواند وظیفه تاریخی خود را انجام دهد، این طبقات صاحب امتیاز، به بهانه ساکت کردن حزب توده، هر آن مهیا و آماده برای استقرار زور و قدرت خود با خشن‌ترین روش‌ها خواهند بود...
آیا دکتر مصدق و دستگاه رهبری حاضر نهضت ملی ایران با هدف اجتماعی و روش سیاسی خود قادرند که به دو نیرو و یا دو مشکل یعنی هیات حاکمه و حزب توده غلبه کنند؟ لیبرالیسم دکتر مصدق و رهبری نهضت ملی ما، مانند مکاتب لیبرال، هدف اجتماعی معین و مشخّص و روش قاطعی ندارد ... اگر این وضع ادامه پیدا کند مطابق سوابق تاریخی در ایران، از طرفی توده‌ای‌ها و از طرف دیگر رقبای خارجی آنان یعنی آمریکا و انگلیس، عکس العمل نشان خواهند داد و چون در شرایط حاضر روی کار آمدن حکومت توده‌ای زمینه داخلی و خارجی ندارد یک حکومت شبه فاشیستی به‌وجود می‌آید تا بتواند از تقویت حزب توده جلوگیری کند.
برای اجتناب از پیدایش حکومت قلدری یا فاشیستی باید راهی را طی کنیم که اروپای غربی با توسل به دموکراسی متمرکز و سوسیالیسم دموکراتیک پیش گرفته است ... باید روش دموکراسی پارلمانی ما توام با دموکراسی متمرکز گردد یعنی انضباط دموکراتیک جای هرج و مرج و بی انضباطی را بگیرد. آن آزادی‌خواهی که به غارت‌گران متنفذ و سرمایه‌دار از طرفی آزادی در غارتگری و به خرابکاران آزادی به خراب کاری می‌دهد آلت دست و ابزار متناسبی در مقابل افکار توتالیتر قرن بیستم نیست. برای مبارزه با فاشیسم و کمینترنیسم، باید به سوسیالیسم دموکراتیک و کار مطابق نقشه و هدف متوسل شد».
به این ترتیب زمینه برای کودتا و موفقیت آن آماده شد و در روز 28 مرداد مقاومت ملی همراه با پیروزی نظیر قیام ملی سی تیر ممکن نشد. سخنانم را با گفتاری از شادروان دکتر صدیقی وزیر کشور دولت ملی دکتر مصدق در مصاحبه ای (3) خاتمه می‌دهم:
... «هرچند عمل دکتر مصدق از حیث سیاسی مواجه با شکست شد اما آثار حقوقی و تاریخی آن باقی ماند. از نظر حقوقی مخالفان به رغم زد و بند‌ها نتوانستند اصل ملی شدن صنعت نفت ایران را نفی کنند و از نظر تاریخی تاثیر کار او در ایران و دیگر کشورهای استعمار زده، محفوظ مانده و مورد توجه است» ...

منابع:
1 به مناسبت پنجاهمین سالگرد کودتای 28 مرداد 1332 فریدون بابائی، نشریه بازار مونترال، شماره 155 و 156، سال 1382
2 خلیل ملکی، مجله علم و زندگی، ص 580 ، 1331
3 جنبش ملی شدن صنعت نفت و کودتای 28 مرداد 1332 به قلم سرهنگ غلامرضا نجاتی 1369
4 کودتای 28 مرداد 1332 به قلم مارک ج گازیوروسکی، ضمیمه منبع3