16دسامبر2017

05 شهریور 1394 نوشته شده توسط 

تیرگان 2015؛ رنگارنگ و در اوج


رنگین‌کمان فرهنگ و هنر با تلاش صدها داوطلب، تورونتو را به تحسین واداشت
 
P29.IMG 6974
عکس‌ها: حامد تابعین

جشن تیرگان
مگر کمان و بازوی یک تیرانداز چقدر توان دارد؟ اندوهی بزرگ بر دل همه ایرانیان، از شاه گرفته تا سربازان و مردم خرد و کلان نشسته بود.
سران ارتش با فرماندهان یکان ها به کنکاش نشستند و از آنان خواستند تا بهترین تیراندازان را فرا خوانند و از میان آنان، نیرومند ترین و شایسته ترین را برگزینند.
پس از یک روز تمام رایزنی و بررسی، فرماندهان به هنگام آفتاب نشینتوانستند برترین تیرانداز را برگزینند وبه منوچهر شاه معرفی نمایند: آرش تیز تیر! او را «دارنده مچ نیرومند» و «خداوند تیر شتابان» نیز می گفتند.
منوچهر آرش را مورد مهر قرار داد و گفت: «فردا … بامداد فردا بامدادی تاریخ ساز خواهد بود …»
آن شب خواب به چشمان کسی راه نیافت. منوچهر شاه، سران ارتش، آرش، و همه ی رزمندگان و مردم، هیچکس را آرامش نبود. فردا قرار است پرتاب یک تیر، شرف یا خواری ملتی را ثبت تاریخ سازد. دل ها در تپش، روان ها رنجور، خاطرها افسرده، و همه ی امیدها بسته به یک تیر شده بود.
شب را همه به نیایش گذراندند؛ آرش هم به نیایش نشست…
من جانم را می دهم
و تو مرا یاری ده، ای اهورای پاک!
منوچهر به آرش نزدیک شد، تیر و کمان را همچنان که بر دوش آرش بود بوسید، دستش را بر شانه او نهاد و گفت:
خجسته باشد بر تو تیر و کمان اهورایی !
آرش به آرامی سر فرود آورد و گفت:
برای ایران!
P29.IMG 9726
حالا هم برای ایران آستین بالا زده بودند، بیش از 300 داوطلب و برگزار کننده زحمتکشی که آبروی ایران و ایرانی برایشان اهمیت داشت.
دو سالانه تیرگان با همت ایرانیان کانادا موفق‌تر از گذشته کلید خورد و به بار نشست. مرکز «هاربور فرانت» به عنوان یک مرکز تفریحی–فرهنگی پذیرای جمع فراوانی از ایرانیان مقیم کانادا و ایالات متحده آمریکا بود. جشنی بزرگ و در شان ایرانیان به نام تیرگان...
P29.IMG 7040
تورنتو، میزبان تیرگان
از میان انبوه آسمان‌خراشها و پلهای بتنی که می‌گذری و ترافیک سرسام‌آور مرکز شهر تورنتو را که پشت سر می‌گذاری ناگهان به فضایی زیبا و دوست داشتنی در کنار دریاچه زیبای انتاریو می‌رسی. در آن سوی دریاچه یک باند فرودگاه محلی به چشم می‌خورد و هر چند دقیقه یک بار، یک هواپیمای کوچک ملخی با سروصدای خود آرامش مرغان دریایی را بر هم می‌زند.
P29.IMG 7045
 
اگر در امتداد پیاده‌روی زیبای کنار بندر قدیمی قدم بزنی و خاطرات قدیمی کشتی‌های بادبانی که اینجا لنگر انداخته و بار جابجا کرده‌اند و یا دود غلیظ و سیاه آن روزهای کارخانه برقی که امروز به زیبایی نگهداری شده است، تو را از زمان و مکان جدا کند و در گذشته غرق شوی، شکی نداشته باش که با اولین استشمام بوی آش رشته و کباب کوبیده یا عطر زعفران بستنی سنتی ایرانی، به دنیای امروز باز خواهی گشت. اینجا یک اتفاق ایرانی در شرف وقوع است. اینجا تیرگان 2015 قرار است بندر قدیمی تورنتو را غرق در نور و موسیقی و فرهنگ و هنر ایرانی کند.
P29.IMG 7043
داوطلبانی که با لباسهای یک دست و یک شکل با رنگهای متفاوتی که هر یک بیانگر وظایف طبقه‌بندی شده آنهاست تو را به سمت جشنی باشکوه راهنمایی خواهند کرد . وقتی در میان جمعیت قدم بزنی و چند برنامه را زیر ذره‌بین بگذاری، تردیدی برایت باقی نمی‌ماند که یک مدیریت قوی و حساب شده پشت پرده این مراسم منظم و دیدنی است. حجم مراسم آنقدر سنگین و فراگیر است که یک حادثه کوچک و هماهنگ نشده ممکن است تا مرز یک فاجعه پیش برود اما گویا همه چیز تحت کنترل است تا شب و روز خاطره‌انگیز و مملو از آرامش نصیب ایرانیان و دوستان کانادایی آنها شود.
P29.IMG 7107
تیرگان جشنواره‌ای از فیلم، موسیقی، فرهنگ و تمدن، غذاهای سنتی، رقص و آواز و تاریخ و هنر است. چیدمان درست غرفه‌ها و مراسمی زیبا و فاخر که چیزی فراتر از لذت و شادی را به تو هدیه می‌دهد.
P29.IMG 0003
در تیرگان مجموعه‌ای بی نظیر از وحدت اقوام ایرانی را می‌بینی که برای کانادایی جالب است. یک شاهکار بین‌المللی که شاید بعد از هند، معرف دومین مجموعه بزرگ چند فرهنگی در جهان باشد. تیرگان به درستی ایران را به عنوان جایی که اقوام و فرهنگها و زبان و گویش‌های مختلف در کنار هم به عشق سرزمین مادری خود مشق عشق می‌کنند، معرفی می‌کند.
P29.IMG 6929
این مراسم آنقدر شهرت دارد که مقامات رسمی اونتاریو را نیز تا پشت تریبون کشانده است. نخست‌وزیر در سخنان خود از جامعه ایرانی به خاطر تدارک این جشن تشکر کرد و فرهنگ ایران و ایرانی را غنی دانست و از تقابل و اشتراک فرهنگی بین ایران و کانادا به عنوان یک فرصت ناب تاریخی و فرهنگی یاد کرد.
پیش‌بینی برگزارکنندگان این مراسم حضور حدود 150 هزار بازدیدکننده ایرانی و غیر ایرانی بود و این امر در حد بیشینه خود محقق شد. حضور بزرگان و هنرمندان و افراد سرشناس ایرانی در جامعه بارور و فعال و بالنده ایرانیان ساکن کانادا خود جلوه‌ای متفاوت به تیرگان داده بود.چهره‌هایی همچون احسان یارشاطر، استاد استعلامی، سیامک پارسا، ساسان قهرمانی، آیدا احدیانی و اردلان سرفراز در کنار گروه های فعال سینمایی و موسیقی زینتبخش این مراسم بزرگ بود.
P29.IMG 9690

کافه لیت، نماینده مونترالی‌ها
حامد تابعین
مونترال را پایتخت فرهنگی آمریکای شمالی می‌نامند اما اهالی شعر و ادب، موسیقی و سینما، فرهنگ و هنر شهر هنری مونترال در این مراسم متاسفانه حضوری چندان قوی نداشتند. شاید جای خالی مونترال در مراسمی که ایرانیان مقیم آمریکا نیز در آن مشاهده می‌شدند، عجیب بود. آنهم در مراسمی که بیش از 100 هزار هوادار و تماشاگر را به سوی خود جذب کرده بود. در این میان فقط بچه‌های کافه لیت آبروی مونترالی‌ها را به جا کرده بودند و با برپایی یک نمایشگاه عکس، پرچم مونترال را بالا نگه داشتند.
P29.IMG 7122
در پنجمین دوره برگزاری جشن تیرگان در تورنتو در بخش عکس، این کافه لیت بود که مسئولیت برگزاری، مدیریت و به انجام رساندن مسابقه عکس با موضوع وطن را که موضوع کلی فستیوال نیز بود بر عهده داشت.
این مسابقه چهارمین مسابقه برگزار شده توسط کافه لیت است که مرزهای آن از حدود ایران و کانادا فراتر رفته و شرکت‌کنندگانی از کشورهای مختلف آسیا و اروپا را در خود جای داده بود.
کل آثار قابل کیفیت داوری 2500 قطعه عکس بوده که طی 3 مرحله داوری به 30 عکس نهایی کاهش یافته تا در انتها در دو بخش عکس‌های هنری و خبری هر کدام 3 عکس برتر را شناسایی کند. داوران این دوره از مسابقه ی عکس تیرگان عبارت بودند از:پیتر برگ، فرخ وهاب‌زاده و سام جوان روح.
در این دوره تدوین،قوانین و شرایط حضور در جشنواره و انتخاب و امتیازدهی به عکس‌ها توسط کافه لیت طراحی و برنامه‌ریزی شده و هزینه‌های برگزاری و مدیریت نمایش آثار را جشنواره تیرگان بر عهده گرفته بود.
اما نکته قابل اشاره و کمی تعجب برانگیز، عدم اختصاص فضای کافی برای نمایش 30 اثر راه یافته به مرحله نهایی بود. در گالری عکس تنها 14 عکس بر روی دیوار رفته بود که در میان آنها یک نفر از شرکت کنندگان 3 عکس و یک نفر دیگر 2 عکس در میان 14 عکس داشتند. این نکته جای سئوال اساسی را باقی می‌گذارد که با این حجم عکس ارسال شده و با توجه به ذات عکس که نیازمند دیده شدن است، چرا این فرصت از مخاطبین جشنواره دریغ شده بود.
نکته دیگر اینکه ذکری از اسامی هییت ژوری و تصویر و رزومه آنها بر دیوار نیامده بود. با توجه به اینکه آقای سام جوان‌روح خود در تیم برگزاری هم نقش داشته، عدم رعایت این مسئله پررنگ‌تر می‌شود. و نکته آخر اینکه در میان عکس‌ها به ناگاه تعدادی اثر طراحی قرار گرفته که تمامی فضای ذهنی ساخته شده مخاطب را می‌شکافد و به هم می‌ریزد آنهم بدون هیچ سنخیتی با جنس عکس‌های ارایه شده. این موارد البته به هیچ روی به معنی نادیده گرفتن زحمات زیاد و چندین ماهه هیچ یک از عزیزان کافه لیت نیست که در هر صورت نام مونترال را در این جشنواره بزرگ زنده نگه داشتند. در برگزاری مراسم بزرگی چون تیرگان امکان بروز چنین مسائلی هم هست. پس به امید تیرگان 2017 و حضور دوباره ی کافه لیت در آن!

P29.IMG 0105
مفهوم اصالت و معاصر بودن در اجراهای شنبه‌زاده
پریسا رجبیان
هنر معاصر در مفهوم، مخاطب محور است و بر این باور است که اثر هنری تاثیرگذار بیانمند است و هنری که مخاطب محور نباشد هنر نیست.
در روزگار معاصر هنرمند از مدیوم‌ها و ابزارهای مختلف استفاده می‌کند و یا حتی آنها را با هم ترکیب می‌کند تا بتواند داعیه مخاطب محوری را به درستی ادا کند.
هنر جدید تمام تلاش خود را می‌کند تا حرف معاصر بزند ولی آیا موفق است؟
چند درصد از آثار هنری مخاطب را درگیر می‌کند (اینجا مخاطب به معنای مخاطب عام داناست نه مخاطبینی که در گالری‌ها دیده می‌شوند و در اصطلاح بار قشر روشنفکر جوامع را به دوش می‌کشند.)
آیا مگر نه ‌اینکه هنر معاصر، هنر را از درون گالری‌ها بیرون کشید و در محیط آثار خود را ارایه داد. آیا مگر نه اینکه هنرمند معاصر خود را از محدودیت ابزارهای تصویری رها ساخت و از وسیله استفاده کرد و آن را نصب کرد تا فضا را فعال کند و مخاطب خود را جزیی از اثر ببیند و کار را بفهمد.
و اما در آثار شنبه‌زاده شاهد دیدن اثر هنری معاصر هستیم. هنرمندی را می‌بینیم که بوی زمین می‌دهد، بوی خاک و اصالت می‌دهد، گرم است. خود او به تنهایی اثر هنری ست، خود او و تمام اتمسفر اطرافش یکپارچه هنر است.
ابزاری که با آن کار می‌کند، لباسی که بر تن دارد، رنگ لباسی که انتخاب می‌کند و همه و همه اجزای آن، یک اثر هنری ست که بیانمند است، ایده دارد. اجرای او دیگر رقص نیست، فراتر از یک رقص و اجرای موسیقی ست. او خود اجراهایش را پرفورمنس می‌داند و درست هم هست.
گاهی دیگر مهم نیست چه متنی را می‌خواند. آیا اصلا متن است؟ آواست؟ هل هله است (نوعی آوای جنوبی) چه است؟ فقط چیزی که می‌گوید انسانی‌ست و مستقیم جایی می‌نشیند که باید بنشیند. آنجاست که اثر هنری اتفاق می‌افتد. گاهی مخاطب نمی‌داند که بعد از اجرا چه اتفاقی برایش افتاد و چرا قلب و روحش اینگونه شده است؟
او به درستی می‌داند چه می‌کند و انتخابش از شناخت اوست، شناخت ابزار و مدیوم، غیر از این ابزار (حرکت، آوا، صدا) اثر او نمی‌تواند مدیوم دیگری داشته باشد. انتخاب درست است. او، هم ابزار خود را می‌شناسد و هم مقصد خود را می‌داند. اثر او اصیل است. رنگ و بوی بومی دارد اما زبانش جهانی ست.
هنر او منحصر به فرد است، بوی تکرار نمی‌دهد، ادای کسی را در نمی‌آورد. همین است که باید باشد و درست به هدف می‌زند.
در اجرای شنبه زاده حتا شاهد رویکردهای اجتماعی و سیاسی نیز هستیم اما نه با متن‌های آنچنانی، نه با بیانیه‌های گنگ و فلسفه ماب این روزها که ابزار دست و راه فرار به اصطلاح هنرمند است. متن‌ها ساده و بی‌پیرایه‌اند. در آخر امیدوارم هنرمندان همانند او بیشتر بمانند و یاد بگیریم تا بیشتر داشته باشیم هنر اینچنینی را نه آنچنانی را.

بزرگداشت مردی که به بزرگداشت نیازی ندارد
خسرو شمیرانی
P29.IMG 7030
شنبه 22 آگوست، در سومین روز تیرگان 2015، برنامه‌ای برای قدردانی از استاد احسان یارشاطر، مبتکر و ویراستار دانشنامه‌ی ایرانیکا برگزار شد و گروه بزرگی از مخاطبان را به خود جلب کرد.
یکی از شرکت‌کنندگان این برنامه با اشاره به احسان یارشاطر به هفته می‌گوید: بزرگی این مرد در این است که به بزرگداشت نیاز ندارد.
این استاد 95 ساله وقتی که خود پشت میکروفون قرار می‌گیرد با فروتنی و بی‌‌غباری از تظاهر این‌گونه آغاز می‌کند: من فکر می‌کنم این برنامه را باید برنامه‌ی شرمسار کردن بنده نام گذاشت.
در این برنامه دکتر حورا یاوری، دکتر محمد توکلی ترقی و دکتر محمد استعلامی در معرفی آثار و شخصیت استاد یارشاطر سخن راندند.
خانم دکترحورا یاوری، استاد دانشگاه کلمبیا و دکتر محمد توکلی ترقی، استاد دانشگاه تورنتو در باره تلاش‌های علمی استاد یارشاطر صحبت کردند و دکتر استعلامی به جنبه‌های برجسته شخصیتی احسان یارشاطر پرداخت.
پس از آن دکتر رضا مریدی، وزیر تحقیقات و نوآوری استان انتاریو، د رجایگاه سخنران قرار گرفت و ضمن تقدیر از کار تاریخی یارشاطر در دانشنامه ایرانیکا، لوح تقدیر دولت انتاریو را به دکتر احسان یارشاطر تقدیم کرد.
در میان شرکت‌کنندگان در این برنامه جمعی از چهره‌های موثر عرصه فرهنگ و جامعه حضور داشتند. استادان دانشگاه‌ها و نویسندگان و روزنامه‌نگاران پیش‌کسوت از جمله حاضران در این برنامه بودند.
به نوشته دانشنامه آزاد «ویکی‌پدیا» احسان یارشاطر متولد ۱۴ فروردین ۱۲۹۹ در همدان است. او بنیانگذار مرکز مطالعات ایرانشناسی و استاد بازنشسته مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا نیویورک است. وی نخستین ایرانی است که پس از جنگ جهانی دوم در آمریکا به مرتبه استادی رسید. یارشاطر همچنین بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامه ایرانیکا محسوب می‌شود که در دانشگاه کلمبیا و در شهر نیویورک مستقر است و به عبارت برخی از محققان بزرگترین کار در عرصه دانشنامه‌نویسی درباره ایران محسوب می‌شود. از ابتدای دههٔ ۱۹۷۰ نزدیک به ۴۰ ویراستار و ۳۰۰ نویسنده از سراسر آمریکا، اروپا و آسیا با این دانشنامه همکاری داشته‌اند. دکتر یارشاطر ویراستاری سه مجلد از تاریخ ایران کمبریج را هم به عهده داشته و نویسنده شانزده جلد کتاب تاریخ ادبیات ایران است.
احسان یارشاطر دانش‌آموختهٔ دوره دکترای رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران و دانش‌آموخته دوره دکترای زبانشناسی ایران در مدرسه مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا دانشگاه لندن است و از شاگردان ایرانی والتر هنینگ و مری بویس محسوب می‌شود.