22سبتامبر2017

26 مرداد 1396 نوشته شده توسط 

به تماشای خورشید تاریک

نگاهی به خورشیدگرفتگی جزئی هفته آینده در کانادا

پوریا ناظمی

P28-EclipseSvalbard Santikunaporn 2048
دوشنبه، 21 اوت (30 مرداد) سال جاری، خورشیدگرفتگی کاملی رخ خواهد داد که از نیمکره غربی مشاهده‌شدنی است. این کسوف که از میانه اقیانوس آرام آغاز شده و در میانه اقیانوس اطلس به پایان می‌رسد، در مسیر خود از طول کشور ایالات‌متحده عبور می‌کند و نوار مرکزی گرفت در سراسر ایالت‌متحده گسترده خواهد بود. ساکنان سرزمین‌های شمالی و جنوبی نوار گرفت کامل و ازجمله ساکنان سراسر کانادا می‌توانند گرفت جزئی خورشید را در این روز شاهد باشند.
آخرین باری که تنها سرزمین‌های اصلی کشور آمریکا شاهد گرفتی کامل بودند سال 1918 میلادی بود و به همین دلیل هم این خورشیدگرفتگی کامل هیجان زیادی را برای مردم این کشور و همچنین مراکز علمی و دانشگاهی مستقر در این کشور فراهم کرده است. برنامه‌های متعددی برای رصد و تماشای این گرفت فراهم‌ شده است و به بهانه یک رویداد آسمانی جشن بزرگ روی زمین برپا خواهد شد.
اگرچه مسیر گرفت کامل تنها از درون سرزمین‌های ایالات‌متحده عبور می‌کند؛ اما ساکنان بخش‌های وسیع‌تری از جهان می‌توانند گرفت را به‌صورت جزئی مشاهده کنند. تمام مناطق کانادا در محدوده گرفت جزئی قرار دارند. در شهری مانند مونترال بیشترین میزان گرفت حدود 58 درصد خواهد بود. در کانادا هرچقدر به سمت جنوب غرب پیش بروید درصد گرفت بیشتر خواهد شد و شهرهایی مانند ونکوور خورشیدِ گرفته‌تری را مشاهده خواهند کرد. اما قبل از اینکه به کسوف هفته آینده در مونترال بپردازیم بد نیست به یاد بیاوریم که کسوف چیست و چگونه به وجود می‌آید؟
هندسه کسوف
خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی دو رویداد شگفت‌انگیز آسمان هستند. از زمان‌های باستان وقوع این رخدادها باعث می‌شد تا انسان با شگفتی به آسمان نگاه کند و دچار حیرت شود. شاید در بین همه رویدادهای سماوی هیچ‌یک به‌اندازه کسوف کامل، چشم‌گیر و خیره‌کننده نباشد. در میانه روز ناگهان قرص خورشید تیره می‌شود، دمای محیط افت می‌کند، پرنده‌ها و جانوران وحشی به گمان فرارسیدن زودهنگام شب، آواز غروب سر می‌دهند و سرانجام در چند ثانیه امواجی از سایه و روشنایی زمین را درمی‌نوردند، در میانه آسمان حلقه‌ای از الماس درخشان ظاهرشده و سپس منظره میخکوب‌کننده خورشیدِ گرفته نفس‌ها را در سینه حبس می‌کند. قرص تیره‌ای که از دو سوی آن هاله و گاه باله‌هایی بلند از نور بیرون زده است. در کنار ستاره‌های آسمان شب ظاهر می‌شوند و شبی شگفت در میانه روز بر زمین سایه‌انداز می‌شود.
ابهت این صحنه چنان بوده است که همه فرهنگ‌ها و تمدن‌های قدیم برای آن داستان‌ها و اسطوره‌هایی ساخته‌اند. در ایران باستان مردمان گمان می‌کردند در میانه نبرد دائمی خیر و شر موجودی به نام خورشید تاریک، یا در ماه‌گرفتگی‌ها موجودی به نام ماه تاریک، برای لحظاتی بر خورشید نورانی غلبه می‌کنند و دست به دعا برمی‌داشتند تا این نبرد به‌سرعت با پیروزی خورشید پرتوافشان به پایان برسد. در شرق دور گمان می‌رفت که اژدهایی عظیم خورشید را می‌بلعد و برای ترساندن او بر طبل‌ها می‌کوبیدند. در آمریکای مرکزی، خورشیدِ گرفته نشان خشم خدایان بود و در مصر باستان و تمدن بین‌النهرین، هاله‌ای که در اطراف خورشیدِ گرفته بیرون می‌زد به‌مرور وارد نمادهای اسطوره‌ای شد و به شکل باله‌هایی در اطراف نماد ایزد خورشید درآمد حتی برخی از نماد شناسان گمان می‌کنند ممکن است همین دوباله بوده که از مصر و بین‌النهرین تغییر شکل داده و در قالب و نماد بال‌های فروهر ایرانی تکامل‌یافته است.
البته خیلی طول نکشید که دانشمندان باستان متوجه سازوکار این پدیده شدند و توانستند نه‌تنها توضیح مناسبی برای آن ارائه دهند که دست به پیش‌بینی آن هم بزنند. گفته می‌شود یکی از معروف‌ترین پیش‌بینی‌های خورشید‌گرفتگی را تالس، دانشمند دوران کهن انجام داده بود. او موفق شده بود که وقوع گرفتی کامل در شمال غرب ترکیه امروز را در سال 585 پیش از میلاد پیش‌بینی کند. دست بر قضا این مکان همان‌جایی بود که سپاهیان دو تمدن ماد و ولیدیه در نزدیکی شهر کاپادوکیه امروزی درگیر نبردی طولانی و فرساینده شده بودند. بروز این گرفت که وقوع آن توسط تالس پیش‌بینی‌شده بود باعث شد تا طرفین آن را بهانه و نشانه‌ای از نارضایتی خدایان از جنگ بدانند و نبرد خود را پایان دهند تا این کسوف نقش میانجی صلح را بازی کند. P28-Earth Eclipses Sun-ap12-s80-374062
امروز که به دنیای اطراف نگاه می‌کنیم شاید بیش از هرزمانی آرزوی آن کسوف را در دل داشته باشیم. اینکه کسوفی زیبا، پیام‌آوری برای صلح باشد اما دنیای ما آن‌قدرها هم به نظر بی‌نقص نیست و شاید آرزوی کسوفی که روی زمینی سرشار از صلح سایه افکند تا زمانی دور آرزویی محال باشد.
اما فارغ از رویاهای ما و تصور گذشتگان واقعیت آن است که آنچه باعث به وجود آمدن کسوف می‌شود تصادف محض در آرایش اجرام منظومه شمسی است.
خورشید ستاره مادر منظومه شمسی ما در فاصله تقریبی 150 میلیون کیلومتری از زمین قرار دارد. این ستاره درخشان، قطری معادل تقریبا 1.4 میلیون کیلومتر دارد. برای اینکه درک درستی از این عدد و بزرگی آن داشته باشید در نظر بگیرید که در استوای خورشید می‌توانید 109 سیاره زمین را پهلوبه‌پهلوی هم قرار دهید تا یک قطر خورشید را پر کند.
از سوی دیگر در همسایگی ما، ماه آشنای زمین قرار دارد. قمر بی‌نظیر سیاره زمین که در خانواده اقمار منظومه شمسی اتفاقا قمر بزرگی به شمار می‌رود. ماه که تنها نقطه عالم غیر از زمین است که انسان بر آن پا گذاشته در فاصله فوق‌العاده نزدیکی، در مقیاس نجومی، از ما قرار دارد تنها حدود 370هزار کیلومتر با زمین فاصله دارد و قطر آن‌هم تنها حدود 3700 کیلومتر است یعنی در حدود یک‌چهارم زمین.
در مقام مقایسه هیچ نسبتی بین ابعاد غول‌آسای خورشید و ابعاد ماه زمین وجود ندارد؛ اما برحسب‌تصادف، خورشید باوجود قطر عظیمش به دلیل فاصله دورتری که از ما دارد در آسمان تقریبا به‌اندازه قرص ماه کامل دیده می‌شود که بسیار کوچک‌تر است اما در فاصله بسیار نزدیک‌تری به ما قرار دارد. در زبان کمی دقیق‌تر می‌توان گفت اندازه قطر زاویه‌ای ظاهری هر دو این اجرام در آسمان زمین تقریبا باهم برابر هستند و هرکدام (قرص خورشید و قرص ماه کامل) حدود نیم درجه از آسمان را می‌پوشانند.
اینکه بر کلمه تقریبا این‌قدر تأکید شده بی‌دلیل نیست. شکل مدار زمین به دور خورشید و مدار ماه به دور زمین شبیه به یک بیضی است به همین دلیل فاصله‌های زمین تا خورشید و زمین تا ماه به‌طور دائم در بین دو مقدار کمینه و بیشینه که به حضیض و اوج مداری معروف هستند تغییر می‌کند و همین امر باعث می‌شود گاهی قرص ظاهری ماه در آسمان بزرگ‌تر یا کوچک‌تر دیده شود و همین اتفاق با بازه تغییرات کمتری برای قرص ظاهری خورشید نیز می‌افتد. این موضوع نقش مهمی در شکل و شمایل کسوف‌ها بازی می‌کند که اندکی بعدتر به آن اشاره می‌کنم؛ اما فعلا به همان ابعاد به‌تقریب برابر ظاهری آن‌ها برگردیم.
از دوران مدرسه به یاد داریم که ماه در مداری به دور زمین و زمین در مداری به دور خورشید در حال حرکت است. بدین ترتیب در هر دوری که ماه در اطراف سیاره زمین می‌زند و یک ماه قمری و کمتر از یک ماه خورشید به طول می‌انجامد، ماه یک‌بار میان مسیر مستقیم زمینخورشید قرار می‌گیرد و دو هفته بعد زمین در میان ماه و خورشید قرار می‌گیرد. این‌ها مواقعی است که برای ناظری که روی زمین قرار دارد گرفت ها ممکن است رخ دهد. وقتی ماه میان زمین و خورشید است سایه ماه روی زمین می‌افتد و چون قطر ظاهری آن‌ها تقریبا برابر است، ماه می‌تواند قرص خورشید را بپوشاند. وقتی زمین میان ماه و خورشید قرار می‌گیرد سایه زمین روی ماه می‌افتد و ماه‌گرفتگی رخ می‌دهند.
یک‌بار دیگر توضیح بالا را بخوانید به نظر می‌رسد جایی از آن ایراد دارد چون اگر این ایده درست باشد، باید هرماه شاهد یک ماه‌گرفتگی کامل و یک خورشیدگرفتگی کامل باشیم. به عبارتی هر باری که ماه نو اتفاق می‌افتد و ماه میان خورشید و زمین قرار دارد باید خورشیدگرفتگی رخ دهد و هر نیمه ماه یا ماه شبِ 14 ماه‌گرفتگی؛ اما به تجربه می‌دانیم این‌گونه است و ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی پدیده‌های نسبتا نادری هستند. P28-Eclipse-I
دلیل اینکه ماه هر ماه شاهد دو گرفت نیستیم به این موضوع برمی‌گردد که صفحه مداری ماه به دور زمین با صفحه مداری زمین به دور خورشید بر هم منطبق نیستند. مدار این دو باهم زاویه‌ای کوچک اما تعیین‌کننده می‌سازند. صفحه حرکت زمین به دور خورشید که به آن دایره‌البروج هم می‌گوییم با صفحه مداری ماه به دور زمین زاویه‌ای حدود 5 درجه‌ای دارد و همین امر باعث می‌شود که در ماه نو یا هر نیمه ماه الزاما کسوف و خسوف رخ ندهد چون ماه ممکن است اندکی بالاتر یا پایین‌تر از محل خورشید باشد.
این دو بیضی، یعنی مدار ماه به دور زمین و مدار زمین به دور خورشید، همدیگر را در دونقطه قطع می‌کنند. به این دونقطه گره‌های مداری ماه گفته می‌شود و کسوف و خسوف تنها زمانی اتفاق می‌افتد که نه‌تنها ماه بین زمین و خورشید یا زمین بین ماه و خورشید قرار داشته بشد که ماه نیز روی این گره‌ها باشد.
به همین دلیل کسوف‌ها و خسوف‌ها به پدیده‌های استثنایی بدل می‌شوند. نکته جالب این است که به دلیل ویژگی‌های مداری، تعداد کسوف‌هایی که در یک سال می‌تواند رخ دهد از تعداد خسوف‌ها یا ماه‌گرفتگی‌ها بیشتر است اما در عوض بازه‌ای که یک خورشیدگرفتگی به‌طور کامل دیده می‌شود فوق‌العاده باریک و محدود است درحالی‌که معمولا هرماه گرفتگی را از تمام یک نیمکره زمین مشاهده کرد. به همین دلیل عمده مردم تجربه مشاهده تعداد بیشتری ماه‌گرفتگی نسبت به خورشیدگرفتگی را دارند.
اگر خاطرتان مانده باشد چند خط بالاتر به این مورد اشاره کردم که چطور قطر ظاهری ماه و خورشید تغییر می‌کند، به دلیل موقعیت مداری و فاصله‌ای که با زمین‌دارند، بسته به این‌زمانی که کسوف رخ می‌دهد قطر زاویه‌ای ظاهری ماه یا خورشید چقدر باشد یا به کلامی دیگر فاصله زمین از ماه و زمین از خورشید چقدر باشد ممکن است دو نوع گرفت کامل رخ دهد. یکی کسوفی است که به نام کسوف حلقوی معروف است و به نسبت دفعات کمتری رخ می‌دهد. این اتفاق زمانی می‌افتد که قرص ظاهری خورشید در بزرگ‌ترین حالت خود قرار دارد یا خورشید به زمین نزدیک‌تر است و از طرف دیگر قطر ظاهری ماه کوچک‌ترین حالت ممکن است و یا به‌عبارت‌دیگر ماه در اوج مداری خود قرار دارد در این صورت موقع گرفت چون قطر ظاهری ماه از قطر ظاهری خورشید کوچک‌تر می‌شود قرص ماه نمی‌تواند تمام سطح خورشید را بپوشاند و در هنگام گرفت کامل حلقه‌ای آتشین از سطح خورشید دیده می‌شود.
اما در نوع دوم و رایج‌تر گرفت‌ها، قطر ظاهری ماه از قطر ظاهری خورشید بزرگ‌تر است و بنابراین ماه به‌طور کامل بخش جو اصلی خورشید یا نورسپهر آن را می‌پوشاند و آن وقت است که خورشید منظره شگفت‌انگیز خود را آشکار می‌کند.
البته گاهی هم ممکن است مسیر گرفت کامل روی زمین نباشد و تنها در بخش‌هایی از زمین گرفت جزئی دیده شود به این معنی که هیچ جای زمین بخش کلی گرفت را نخواهد.
اهمیت کسوف ازنظر علمی
کسوف‌ها باوجودی که یکی از خیره‌کننده‌ترین مناظر طبیعی جهان هستند، ازنظر علمی نیز فوق‌العاده مهم به شمار می‌روند. نمونه‌های بسیاری از رصدهای تاریخی کسوف وجود دارد. شاید یکی از معروف‌ترین رصدهای علمی در تاریخ کسوف به زمانی مربوط می‌شود که گروهی از دانشمندان انگلیسی به سرپرستی سر ادینگتون عازم نیمکره جنوبی شدند تا با رصد یک کسوف کامل و تصویربرداری از آن و موقعیت ستاره‌های اطراف خورشید نخستین شاهد تجربی بر صحت نظریه نسبیت انیشتین را بیابند. کسوف‌ها هنوز هم برای بررسی خورشید مهم هستند. شاید عجیب به نظر برسد که خورشید باوجوداینکه نزدیک‌ترین ستاره به ما به شمار می‌رود؛ اما هنوز اسرار بسیاری در دل خود دارد و بخش‌های بزرگی از رازهای آن هنوز آشکارنشده است.
یکی از رازهای مهم خورشید به پدیده‌ای مربوط است که در تاج خورشید یا کرونا رخ می‌دهد. تاج خورشید همان هاله کم‌رنگی است که در هنگام گرفت کامل از اطراف خورشید گرفته بیرون می¬زند. گاهی به شکل دایره‌ای در اطراف خورشید دیده می‌شود و گاهی به شکل دو بال از کناره‌های آن بیرون می‌آید. تاج درواقع لایه بیرونی جو خورشید است. لایه‌ای رقیق از گازها که تا میلیون‌ها کیلومتر در فضا پراکنده شده است؛ اما درون این لایه اتفاق عجیبی رخ می‌دهد. شما هرچقدر از قلب خورشید جایی که در فرآیند همجوشی هسته‌ای، هیدروژن به هلیوم تبدیل‌شده و انرژی تولید می¬کند به سطح خورشید نزدیک‌تر شوید، دما کاهش می‌یابد. اگر در قلب خورشید دما تا 15 میلیون درجه سانتی گراد می‌رسد در سطح خورشید، در نورسپهر یا همان لایه‌ای که با چشم در آسمان می‌بینم، دما به 6 هزار در جه سانتی گراد کاهش می‌یابد. با ارتفاع گرفتن از سطح خورشید انتظار این است که دما نیز کاهش یابد اما در عوض شاهد آن هستیم که یک‌باره دمای خورشید در لایه تاج که چگالی کمی دارد و فوق‌العاده رقیق است افزایش می‌یابد و تا حدود یک‌میلیون درجه سانتی‌گراد بالغ می‌شود. چرا؟ جواب دقیقی برای این پرسش نداریم. به نظر می‌رسد میدان‌های مغناطیسی قدرتمند خورشید بازیگر اصلی در شکل دادن به این معما باشند اما برای درک بهتر باید مطالعات بیشتری درباره جو بیرونی و تاج خورشیدی انجام دهیم متأسفانه در شرایط عادی چنین امکانی وجود ندارد. درخشش فوق‌العاده نورسپهر باعث می‌شود تا نتوان تاج را از روی زمین مشاهده کرد. هنگام کسوف کلی تنها زمانی است که می‌توان به‌طور مستقیم تاج را مشاهده و به بررسی و داده گیری از آن پرداخت. البته در کنار نکات علمی، عکاسی آماتوری و رصد کسوف‌ها برای همه افراد در همه جای جهان فعالیتی جذاب به شمار می‌رود.
ایمنی رصد
هیچ‌گاه چه با چشم مسلح و چه با چشمان غیرمسلح بدون استفاده از فیلترهای ایمن یا روش‌های امن، به خورشید نگاه کنید. این نکته مربوط به کسوف نیست. هیچ‌وقت نباید به خورشید به‌طور مستقیم نگاه کرد. آسیب‌هایی که نور خیره‌کننده خورشید حتی وقتی با چشم غیرمسلح به آن نگاه می‌کنید می‌تواند به شما وارد کند بسیار بیش از آن است که تصور می‌کنید ، اگر با دوربین یا تلسکوپی بدون استفاده از ابزارهای مناسب به خورشید نگاه کنید احتمال قریب به یقینی وجود دارد که بینایی خود را برای همیشه از دست بدهید. P28-Solar eclipse 1999 4 NR
در کسوف‌ها نیز این قانون وجود دارد تنها زمانی که گرفت کامل رخ می‌دهد شما می‌توانید بدون عینک‌های ویژه به خورشید نگاه کنید اما در همه مراحل قبل و بعدازآن، و در کل مدت گرفت پیش رو در کانادا، باید از فیلترهای محافظ استفاده کنید. یادتان باشد عینک‌های آفتابی یا شیشه‌های دودی به‌هیچ‌وجه ابزارهای امنی نیستند. آن‌ها شاید نور مریی دریافتی را کاهش دهند اما نمی‌توانند جلوی ورود امواج ماوراءبنفش و فروسرخ را بگیرند. برای رصد امن حتما باید از فیلترهای رصد خورشید استفاده کرد که می‌توانید آن‌ها را از اینترنت یا فروشگاه‌های تجهیزات نجومی و یا محل‌هایی که برنامه‌های عمومی رصد برگزار می‌شود تهیه کنید. راه‌حل دیگر برای رصد خورشید در هنگام گرفت جزئی، مانند تمام آنچه در کانادا قابل‌مشاهده است، استفاده از ساختار اتاق تاریک است. کافی است روی یک صفحه کاغذ تعدادی حفره کوچک ایجاد کنید، یا یک کفگیر حفره‌دار را بردارید، و زمان گرفت جزئی مقابل خورشید بگیرید و به سایه‌ای که ایجاد می‌کند نگاه کنید. هر یک از حفره‌ها به شکل یک اتاق تاریک عمل می‌کند و هلال‌های متعددی از خورشید را روی زمین تصویر می‌کند. همین اتفاق به‌طور طبیعی زیر برگ‌های درختان می‌افتد در هنگام گرفت جزئی اگر در خیابان بودید حتما به سایه زیر درختان دقت کنید تا صدها هلال خورشید را ببیند.
کسوف امسال در مونترال
باوجودی که این گرفت در شهرهای کانادا کامل نیست، رصد گرفت جزئی نیز فرصتی نیست که آن را به‌راحتی از دست بدهیم.
در ایالات‌متحده، که کل مسیر گرفت کامل از آن می‌گذرد، بیشترین مدت این گرفت کامل 2 دقیقه و 41.6 ثانیه است که درجایی در جنوب شهر کاربندیل در ایالات ایلینویز اتفاق خواهد افتاد.
این گرفت در ساعت 15:46:48 (به‌وقت جهانی) با برخورد لبه بیرونی ماه با لبه بیرونی قرص خورشید آغاز می‌شود و گرفت جزئی امسال را شروع می‌کند. در ساعت 16:48:32 گرفت کامل آغاز خواهد شد و سایه ماه در میانه اقیانوس چهره آب‌های اقیانوس را تاریک خواهد کرد. مخروط سایه به‌سرعت وی سطح زمین جابه‌جا می‌شود و در ساعت 18:26:40 به اوج گرفت کلی خواهد رسید. در ساعت 20:01:35 (وقت جهانی) مخروط کامل سایه زمین را ترک می‌کند و در ساعت 21:04:19 گرفت جزئی نیز به پایان می‌رسد. در این گرفت قطر نوار گرفت کامل تنها حدود 115 کیلومتر است.
ساکنان کانادا می‌توانند گرفت جزئی را مشاهده کنند که در بیشترین حالت 89 درصد سطح خورشید را خواهد پوشاند.
این خورشیدگرفتگی در مونترال ساعت 1:21 بعدازظهر روز دوشنبه 21 اوت آغاز می‌شود و در ساعت 2:38 به بیشتر مقدار خود می‌رسد در این هنگام قریب به 58 درصد سطح خورشید توسط ماه پوشیده شده است. این گرفت در ساحل شرقی در ساعت 3:50 دقیقه به پایان می‌رسد.
باوجود جزئی بودن این کسوف، برنامه‌های متعددی از سوی گروه‌های نجومی و دانشگاهی در شهر مونترال تدارک دیده‌شده است شاید یکی از مهیج‌ترین آن‌ها در مجاورت آسمان نمای مونترال (در کنار پارک المپیک) باشد. در این برنامه که از ساعت 1:15 تا 3:45 برگزار خواهد شد علاوه بر اینکه می‌توانید به همراهی منجمان آماتور و با کمک ابزارهای مختلف به رصد امن خورشید بپردازید، فرصت ملاقات با برخی از ستاره شناسان حرفه‌ای را دارید. در این برنامه همچنین عینک‌های ویژه رصد رایگان در اختیار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت و نمایش ویژه‌ای به‌صورت رایگان در آسمان‌نما برگزار می‌شود که برای کسب اطلاعات بیشتر درباره آن می‌توانید به وب‌سایت این رویداد (calendrier.espacepourlavie.ca/partial-solar-eclipse) مراجعه کنید.
اگر شما هم این گرفت را رصد و از آن عکاسی کردید، البته با رعایت همه نکات ایمنی، تصاویر خود را برای ما بفرستید تا در شماره‌های بعدی و در وب‌سایت مجله، آن‌ها را بازنشر کنیم. کسوف بهانه خوبی است که گاهی نگاهی به آسمان بیندازیم و به یاد بیاوریم در چه جهان شگفت‌انگیز و خیره‌کننده‌ای زندگی می‌کنیم. 


رشته‌ای فراسوی مرزها
یکی از شاخصه‌هایی که برای شناسایی و پیش‌بینی گرفتها به کار می‌رود چرخه‌ای به نام چرخه ساروس است. دوره ساروس، دوره‌ای زمانی است با تناوب تقریبی ۱۸ سال و ۱۱ روز و ۸ ساعت است. بعد از سپری شدن چنین زمانی از یک کسوف یا خسوف، مکان نقاط گره‌ای مدار ماه به‌جای قبلی خود برگشته، ماه و خورشید و زمین دوباره به حالت قبلی برمی‌گردند و کسوف یا خسوفی شبیه همان کسوف یا خسوف قبلی (ازلحاظ مکان وقوع، زمان وقوع، شکل گرفتگی و اندازه گرفتگی) روی می‌دهد. این گرفتهای مشابه تشکیل یک دنباله می‌دهند. هر دنباله ساروسی دارای یک شماره مخصوص به خود است و از این رشته‌ها برای مطالعه دقیق‌تر گرفت ها استفاده می‌شود.. نکته جالب درباره خورشیدگرفتگی پیش رو چرخه ساروسی است که این کسوف به آن تعلق دارد این خورشیدگرفتگی بیست و دومین عضو چرخه گرفتهای خورشیدی یا ساروس شماره 145 است. خورشیدگرفتگی سال 1378 که از سراسر ایران قابل‌مشاهده بود نیز عضوی از همین چرخه ساروس ها به شمار می‌رفت و به‌عبارتی‌دیگر متعلق به همین خانواده بود. در آن کسوف ایران یکی از بهترین موقعیت‌های رصدی را داشت و تعداد زیادی از مردم برای تماشای آن به نوار گرفت و زیر سایه ماه رفتند. آن کسوف آخرین کسوف قرن بیستم بود و اینک قریب به بیست سال بعد گرفتی دیگر از همان خانواده در ایالات‌متحده خورشیدگرفتگی را تکرار می‌کند تا به یاد بیاورد هرچقدر هم در اطراف مرزهای فرضی و ذهنی خود دیوار بکشیم طبیعت به آن‌ها بی‌توجه است.
--
رصد سایه از زمین و آسمان
گروهی از محققان موسسه تحقیقاتی ساوتوست (Southwest Research Institute) قرار است با استفاده از تلسکوپ‌هایی که بر عرشه هواپیماهای کاوشگر ناسا نصب‌شده است، به بررسی تاج خورشید و سطح عطارد در طول خورشیدگرفتگی ماه آینده بپردازند.
در صورت موفقیت دادهگیری در این مأموریت، برای نخستین بار داده‌ها و تصاویر دقیقی با چنین کیفیتی از لایه بیرونی جو خورشید (تاج) و همچنین تصاویر گرمایی از تفاوت‌های دمایی سطح عطارد به دست خواهد آمد.
در کنار مأموریت‌های فضایی که به بررسی خورشید اختصاص دارند، تنها فرصت دانشمندان برای بررسی این لایه از روی زمین زمان رخ دادن کسوف‌های کلی است و حالا فرصت بی‌نظیری در اختیار محققان قرارگرفته است تا در ماه آینده آزمایش‌های متعددی را با کمک ابزارهای جدید با استفاده از این فرصت سامان دهند.
این محققان قرار است برای این بررسی از دوربین‌های تصویربرداری پرسرعتی استفاده کنند که قابلیت آن را دارد که در طول پرواز تصاویر دقیقی از خورشیدِ گرفته تهیه کند.
دو فروند هواپیمای تحقیقاتی WB-57 ناسا در ارتفاع بیش از 15 کیلومتری سطح زمین درحالی‌که مجموعه‌ای از ابزارهای تصویربرداری پرسرعت، در نور مریی و فروسرخ بر عرشه آن‌ها سوار شده است، به تعقیب سایه خواهند پرداخت.
این رصد مزایای بیشتری در مقایسه با رصدهای زمینی دارد و ازجمله آن می‌توان به در امان بودن از تغییرات و اختلالات جو زمین در ارتفاع‌های پایین اشاره کرد. نکته مهم دیگر افزایش زمان مشاهده گرفت کلی است این هواپیماها با تعقیب سایه می‌توانند در حدود 7 دقیقه در زیر مخروط کامل سایه قرار داشته و به رصد خورشیدِ گرفته بپردازند درحالی‌که روی زمین و در بهترین موقعیت رصدی این گرفت تنها 2 دقیقه و 40 ثانیه به طول خواهد انجامید.
این گروه محققان همچنین امیدوارند بتوانند از این فرصت برای تهیه نقشه‌ای حرارتی از سطح عطارد نیز استفاده کنند. رصد عطارد به دلیل نزدیکی به خورشید همواره یکی از چالش‌های اصلی در رصدهای زمینی و حتی فضایی بوده است و بهترین فرصت بررسی آن تنها از طریق مأموریت‌های فضایی ممکن شده است.
این نخستین باری خواهد بود که از این هواپیما برای چنین رصدی استفاده می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره این مأموریت می‌توانید به این نشانی مراجعه نمایید.