24می2019

18 آذر 1394 نوشته شده توسط 

ایصفاهان دا تورکجه نین باشینا نه گلمیش؟!

آیدین شافاق 141

یازار: حسین مسلمی، مونترال دا یاشایان ایصفاهان تورکلریندن
ایکینجی و سون بؤلوم

ایصفاهان اوستانیندا تورکجه دانیشان بؤلگه لر
بو دیلده دانیشان مرکزلری-ایرانین اورتا قیسمتی اولاراق- اوچ بؤلگه یه بؤلمک اولور.
بیرینجی بؤلگه ایصفاهان و اونون اطرافینداکی شهرلر: شاهین شهر، خمینی شهر، فلاورجان، زرین شهر، گز، دولت آباد، و....دیر کی داغیناق بیر و آزلیق اولاراق یاشیرلار. بونلارین چوخو فریدن، فریدون شهر و چادگان یا دا چهارمحال بختیاری نین تورک شهریستانلاریندان بو بؤلگه یه کؤچموشلر. آذربایجان، زنجان، مرکزی و همدان کیمی آیری تورک شهرلردن ده بورادا یاشایان چوخلو عائیله لر واردیر. بونلارین بیر چوخو آنادیللرین بوراخمیش و اوشاقلاری ایله فارسجا دانیشماغا باشلامیشلار. اونلارین بیر چوخو دیل و کولتورلرینه یاخینلیق حیس ائتدیکلریندن تورک کاناللارینی سئچیب و بیر سیرا باشقا غیر تورک وطنداشلاریلا برابر دائما بو کاناللاری سئیر ائدیرلر. قئید ائتمه لیییک تاسفله بو اونلارین الده اولان تک ایرتیباط لاری اؤز کولتورل و وارلیقلارینا ساییلیر. بونلارین سایی سی ان آزی یوز اللی مین نفر اولا بیلر.

P34.N.1

                                                                        بیر ائلات قیزی چادگان دا
اوستانین باتی(غربی) بؤلگه سی: بو بؤلگه چادگان، فریدن، فریدونشهر، بوئین و میاندشت، خوانسار، گلپایگان و تیران و کرون شهریستان لاریندان عبارتدیر. بورادا یوزدن علاوه تورکجه دانیشان کت وار کی گاه لرستان، مرکزی و چهارماحال و بختیاری شهرلرین سینیرلارین دا گئچیرلر.بونلارین سایی سی یوز اللی مین نفر اولا بیلر.
اوستانین گونئی باتی(جنوب غربی) شهریستانلاری، نجف آباد، لنجان، فلاورجان، مبارکه و دهاقان و چهارمحال و بختیاری، بورالاردا یاشایان تورکلرین ساییسی یوز میندن علاوه دیر، ریز سامان، جونقان، فرادنبه و بلداجی، ده سرخ و ... بو بؤلگه نین تورکجه دانیشان شهر و کتلریندن ساییلیر. اوستانین گونئی بؤلگه سینده کی شهرضا و سمیرم شهریستانلاریندا یاشایان تورکلرین سایی سی اللی مین نفر تخمین وورولور.
ایصفاهان اوستانینین باتی بؤلگه سی نین تورکجه سی، زنجان و اردبیل دئییلیشلرینه(لهجه) بنزه دیکلری آرتیق دیر؛ بونودا دئمک اولار کی گاه آنادولو تورکجه سینه ده یاخینلیغی واردیر. مسعود میرزا ظل السلطان قاجار، «تاریخ مسعودی» آدلی کیتابیندا یازمیشدیر: «بو بؤلگه نین تورکلری بؤیوک و آدلیملی اولان بایات ائلی نین بیر نئچه طایفالاریندان قالانلاردیرلار کی صفوی شاهلاری طرفیندن اؤلکه نین باتی بؤلگه لرینده، یوز ایللرله برابر دولته والی لیک و ایشچیلیک ائدیب، بختیاریلار و لورلارین قاباغینی آلمیشلار».

P34.N.2

                                                             تورک ائلاتلاری چادگان فستیوالیندا
ائله بو قایناق یازیر کی شاملو طایفالاریندان دا بورادا واردیر. بو طایفالاردان علاوه بو بؤلگه نین سوی کؤکلرینی استاجلولار، خلجلر، آق قویونلولار و شاهسونلر کیمی باشقا تورک ائللری و طایفالارینا دا آراشدیرماق مومکوندور. بو طایفالارین بو بؤلگه لره گلدیکلری زامانین ان اسکیسی اتابکلردن قاباق (بایاتلار) و ان یاخینی، قاجارلار دووره سینده گلن حاکیم طایفالار و خاندانلاردان عبارتدیر.
بو منطقه ده اولان تورک دیللی قوملارین خوصوصوندا دئمک اولار کی چوخ اؤنملی قایناق لار وارکن؛ مع الاسف هئچ بیر دوزگون و بیلیمسال(علمی) آراشدیرما اولماییب. بیر سئرا بو بؤلگه ده اولان قایناق لارا او جومله دن: (استاجلولار، قره تیکین لر، بایاتلار و...) کیمی قبیر داشلاری اوستونده یازیلان سوی لار(عائیله آدلاری)، (حاجیلو، دابانلو، تخماقلو، قالاخوجا و...) کیمی کند آدلاری و ( باهارلو، یبللو، افشار، قره تیکین و بیات لار) کیمی ایندی اوردا یاشایان طایفا لارین آدلارینا ایشاره ائتمک اولار.
خوزستان اوستانینین، بهبهان و رامهرمز و هفتگل شهرلریندا ده ده تورکجه دانیشان کؤیلولر و کتدیلره راست گلمک اولار. سیرادا گلن بو بؤلگه لرین ان اؤنملیسی چهارماحال و بختیاری اولا بیلیر؛ اورداکی بیرچوخ شهر و شهریستانین دیلی تورکجه دیر و کولتور باخیمیندان دیللرینه ان باغلی اولان جامعه لردن بیری ساییلیرلار.

قولاغین منده؟
(6)
بازار اهلی‌نین و اصنافین هوللوح‌بازلیخ و اسگیح‌‌ساتماخلاری، کاسیبلارین قره‌گونلوخلاری‌اینن ائله بیر یاشدادی. داش‌تَرَزی‌‌نی قوتدالاماخ‌لار، سوته سو قاتماخلار، ساری‌یاغا ازیلمیش پیشمیش یئرآلما قاتماخلار، شئح ایپ ساتماخلار، قیزیلا میس قاتماخلار، ...ائله او قدیم‌لردن توت بو ایپین اوجون گل یئتیش بو گونه. بو هوللوح‌بازلیق سورالار جدید قیلیفلارا گیریب. بو مرض گئتدیخجان خلقین آراسیندا یاییلیب و یاواش یاواش چوخلارینا سرایت ائلیییب. کتدی قویونا داوارا دوز یئدیردیر کی سوزوزلاسینلار، قارنینلاری دولسون سویونان، چکیب ساتاندا آغیر اولسون نار. ماشینچی آل وئرچیلری ائله بیر اوژدان مطبّه گئدیب گلن خانیم دؤهدورلرین خراب ماشینلارین آتیللار میلّته. بسازبفروشلار توپورجح اینن قئییردیخلاری آپارتومانلاری ساتیللار خلقه. میوه ساتانلار ضایلاری یاوالاری جعبه لرده آلتدا دوزوللر، ایری لری اوسته. هله درس اوخوموشلارین دا آغیزلاری سولانیب دییه سن، اولار دا دوشوبلر کاسیبین جانینا. بدبخت کاسیب مطبده "آغای دؤهدور..." عیبارتین دیله گتیرمه میش، گؤروسن حاضیر نوسخه سی میزین کَشووون نان چیخیر ائشییَه. موعلّیملر کیلاس باشیندا وختی تارتان پارتان دئماغی نان اؤلدوروللر، سورا دا بدبخت موحصّیللر تجدید اولاندا دیییللر بیزینن خصوصی کیلاس گؤتورون ایمتیحانی نوکته لری سیزه اؤرگداخ گئدین قبول اولون. بو ایش ایندی دانیشگاه سطحینده ده انجام اولور و بئلنچی اسگیحلیخلار – بغیشلییین – اسگیح ساتماخلاردان علاوه، چوخ شیک علمی اوغورلولوخلار دا دب اولوب، کی "بمانَد". آمّا دیییسن بس ایش ائله بوراجان ایدی؟! خئیر، بابام. سو سرچشمه دن بولاننیخ آخیر. باشدا دوران لاردا داغیتدیغی پولا دویونجان سو قاتیرلار، اولور همان "تورّم". جانین چیخیر خرابا قالمیش، باشلارینا ییخیلمیش تأمین ایجتیماعی یه حق بیمه وئریسن، نوخوشلییَنده اؤلون یئرده قالیر. اوشاغووا بیر پاکات چیپس دن پوفک دن آلیسان، بالاجه بیر ائربگ وئریللر اَلیوه. بیر قاب کرخانا پنیری آلیسان، قاب همان قاباخکی قابدی، آمّا ایچینده کی پنیر قالیبی آریخلیییب، لاق لاق لاققیلدیر قابدا. آنجاخ نه باشووی آغیریدیم، ایش چوخداندی "ماششاللاه" دئماخدان گئچیب "اُوهَح" دئماغا یئتیشیب.
بولار چوخ بؤیوح درتلردی کی خلقین او شریف قیسمتی مظلوم مظلوم چکیر، اَلی ده بیر یئره چاتمیر. یانی هارا چاتسین؟! باشدا اتورانلار اؤزلری کؤپح اوغلولوغون مورشودی اولان بیر خرابا قالمیشدا، اوغوری اینن دارغانین جان جییَر یولداش الدوغو بیر یئرده، کیمه گئدیپ شیکایت ائلیه جاخسان آخی؟ قاضی اؤزی اوغوررودان پای آلیر. آما - اوزدن ایراخ - قویون کیمین ال ایاخسیزلیخ دا آخی یاراشماز کی آداما؟ آغا، بیری بیر شئیی باها ساتیر؟ آلما. اصنافدی اَتی آجیلیغ ائلیر، اسگیح ساتیر؟ آل وئر ائلمه بیله سی اینن. تبلیغات یولی اینن ایستیر باشووا بؤح قویا؟ آییغ اول. بولاری کی ائله ماخ اولار!
قیسسا بیر خاطیره دیییم، اؤزون ایشین هارا گلیب چاتمیش اولدوغونی اوخی. گئچن یای تبریزده بیر گؤن آخشام اؤستی 17 شهریور خیاوانیندا گئدیردوخ خانیمینان اوشاخلارینان. معروف بیر غئیری اینتیفاعی (بو کلمه اؤزی منه توکاندی باآ!) مدرسه نین قاباغیننان گئشدوخ. یککه بیر تبلیغاتی تابلو نصب ائله میشدیلر مدرسه نین قاپیسینین قاباغیندا، ایکی آدام بویی. اوستونده ده آزیننان بیر ییرمی، ییرمی بئش اوشاغین عَحسین آدداری اینن چاپ ائله میش دیلر و یازمیشدیلار کی بولار بو مدرسه نین المپیادداردا میدال مقام گتیرن اوشاخلاریدیلار. و بو یولونان دده ننه لری تشویق ائلیردیلر آپارسین نار اوشاخلارین او مدرسه ده یازدیرسین نار. گلدیم دییه م ماششاللاه، گؤردوم آخی نه جور اولار، بو ایش! بئلنچی بیر مدرسه نین آدی گرح ایندی یه جن هر یئرده دیللرده اولئیدی . ائله بیرآز عحسلره دیقّتینن باخیردیم گؤرم تانییَن زاد وار یا یوخ، گؤردوم "اُووهَح"! گتیریبلر هر اوشاغین عَحسین ایکی اوش دعفه، آمّا موختلیف ردیفلرده، قویوبلار. یانی اون نفری، ییرمی نفر گؤرسدیبلر. تورکوسی، سو قاتیبلار! سنه دیییرم ایش "ماششاللاه" دئماخدان دان گئچیب، "اُوهَح" دئماغا گلیب چاتیب، بیخود دئمیرم. بو مدرسه اوشاخ تحویل وئره جاخ جامعه یه، اؤزو ده چوخ آدلیم مدرسه لردن دی. آمّا نامحترم و اُغورری مودیریّتی گؤر نئجه تانی ییب گیژ دده ننه لری کی بو یککاخدا یالانی آسیب مدرسه سینین قاباغینا. اوشاخلارین آپاریب اوردا یازدیران دده ننه لره ده گرح دییه سن کی "اوّلاً کی بئله بیر اوغورری لارین الی آلتیندا، اوشاخلاریز "خانۀ پُر" اوغورری اولار و لا غیر. و قالدی کی سیزین کیمین گیژ دده ننه لرین بالالاری "دانشمند هسته ای" اولسالار نوولاجاخ؟! آخیرده ائله گرح اتورالار منبر ایاغیندا بیر تیکه چؤرح دن اؤتور "مرگ بر، درود بر" دییه لر! بیر آز آییغ اولاخ، آییغ!
ایرادت وار، کؤنَز
                                                  ******
یالانجینی قاپئسیناجان قووالا

شهرزاد حسین زاده
بیرگون مچیدین شئیخی پیشناماز اولارکن ایدراری توتوب اؤزونو ساخلیامادی و سجده حالیندا تومانینی ایسلاتدی. اوتانج دان سجده سی چوخا چکدی. بیر زماندان سونرا شئیخ سجده دن دوروب نامازی قورتاردی. جماعات بونین عیلتینی سوروشدولار. شئیخ دئدی: «سجده ده بیر نفری دریا دا بوغولار کن گؤروب اونا یاردیما گئتدیم، بونا گؤره سجده اوزون چکدی.» آخماق جماعات اینانیب دئدیلر: «شوکور آللاها عجب شئیخیمیز وار!»
نامازدان سونرا هامی ائولرینه گئتدیلر. اونلاردان بیری ائوینده ماجرانی آروادینا ناغل ائتدی. آرواد چوخ عاغیللی ایدی. بو اؤزدن دئدی: «او زامان بو شئیخی ائویمیزه دعوت ائدک ائویمیزین برکتی آرتسین.» کیشی شئیخی و دوسلارینی دعوت ائتدی. یئمک زامانی آرواد دویونو چکنده هامینین تویوغونو دویونون اوستونه قویدو اما شئیخین تویوغونو دویونون آلتیندا گیزلتدی. شام ییینده شیخ دئدی منیم قابیمدا تویوغ یوخدو! کیشی اوتانیب آروادیندان سوروشدو. آرواد دئدی: «واردی» شیخ دئدی: «من کی گؤرمورم.» آرواد دئدی: «یا شیخ نه جور اولدو سن مچید ده ناماز اوستونده دریا دا بوغولان آدامی گؤرورسن آمما دویونون آلتینداکی تویوغو گؤرمورسن؟!»
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید