24می2019

21 آبان 1393 نوشته شده توسط 

پنجره لر

p32.N1-2-3
«حبیب ساهر»ین «سارالان آرزی لار» کیتابیندان
یازی تاریخی: 26 /مهر/1344 تهران
یئر اوزونده بیر پارا ائولرین پنجره سی، دریا یا آچیلار. اورادان سولارین هر آن بیر رنگه بویاندیغی، گونشین باتماسینی، آیین چیخماسینی سئیر ائتمک اولار. پنجره ده واردیر کی مئشه لره، باغلارا ساری باخار. اورادان ایشیقلارلا کؤلگه لرین اویناشماسینی، پرده لرین نسیم ایله ترپنمه سینی گؤروب و یارپاقلارین خیشیلتی سینی و قوشلارین جیویلتی سینی ائشیتمک مومکون اولور.
گوندوزلر باغلی قالان پنجره لر ده واردیرکی گئجه آچیلارکن، اورادان اولدوزلو گؤی قوببه سی نظری جلب ائدر.
بعضا بیر مجلل ائوین پنجره سی آچیلار و اورادان بیر گؤزل، ساچلارینی آشاغی ساری ساللاییب، یولدان گئچن لرین اوزونه گولر و اونلارا گول یارپاغی نثار ائدر. همده بیر پارا پنجره لردن یولدان گئچن لرین اوست باشینا بولاشیق سو و کول تؤکولر!
غرض... بو دونیاده، چوخلو ائولر واردیر و چوخلو پنجره لر. سایماقلا باشا گلمز. دمیر بارماقلیق لاری ایله اؤرتولموش، هورومچک تورو ایله هؤرولموش زیندان پنجره لری!
فرش توخوما کرخانالارین هئچ آچیلماز پنجره لری ده اولور....
P32


آغلاماغین باشاران اؤلؤسؤنؤن باشین اوجالدار!

P32.1
دئییرم کی بو آتابابا سؤزلرینده نه‌اینجی‌لر کی تاپیلماز! اؤزؤ ده بیزیم بو تؤرکی دیلیمیزده‌کی آتاسؤزلری لاپ بئله اؤز اینسانیمیزین شخصی خصوصیت‌لرینین آیناسی‌دیر دئیه‌سن! اونلارین گئرچک‌جی (رئال)، صمیمی و تعارؤف‌سؤز لحنی تایسیز اولماسا دا، یقین کی چوخ نادیردیر. ائله اصلاً تؤرکؤن اؤز مالی‌دیر. بویوندوروق آلتیندا یاشامامیش اولان، دؤزگؤن یاشامیش، ییخیلاندا الین اؤز دیزینه قویوب دورموش اولان بیر ائلین تاریخین درینلیک‌‌لریندن بوگؤنه قدر گلیب قولاغیمیزا چاتان سسی‌دیر. بو باره ده رحمت‌لیک شهریارین بیر بئیت شعری یادیما دؤشدؤ:

"تؤرکؤن مثلی فولکولورو دؤنیادا تک‌دیر خان یورقانی کند ایچره مثل‌دیر میتیل اولماز"
بیزیم مثل‌‌لر و آتاسؤزلریمیزده حقیقت و سؤزؤن دؤزؤ حتّا ادب و نزاکته ده راحات راحات قوربان اولماییب! ائله او اؤزدن بعضاً مثل دئیه‌نده آدام مجبور قالیر بئله باشلاسین: "مثلی ده بیر آز پیس دی، آمما اؤزؤزدن ایراق دئیب‌لر او ایشی گؤره‌نین قاباغیندا، او بیر ایشی گؤرمه‌سن، دئیه‌رلر نمنه‌سی یوخ‌ایدی."! خوشبخت‌لیک‌له، منیم یوخاری‌دا کی گتیردیییم لطیف‌لشدیریلمیش مثلین اصل وئرژنی او قدر ده اؤزدن ایراق دئییل! من اونو بئله ائشیدمیشدیم کی "آغلاماغین باشارمایان اؤلؤسؤن تؤن به تؤن سالار" [بعضی تاریخی منبع‌لرده (!) "تؤن به‌تین" ده قئید الونوب، و هر حالدا ایکی‌سی‌ده "گؤر به گؤر" معناسینا گلیر!]، آمما اینترنت‌ده آختاراندا گؤردؤم کی بیر حلال سؤت اَممیشین بالاسی اونو یوخاری‌داکی فورما گتیریب، منیم ده ایشیمی راحاتلادیب.
ایندی سوروشورسوز کی "بو مؤقدمه‌لر نه‌دیر بو یئتیک دؤزؤر؟ دیل‌سیز آغیزسیز نه دئمک ایسته‌ییر گؤره‌سن؟" دئییم‌دای! خانیم‌لاریم و آغالاریم، ائشیدمیش‌سیز دئیرلر "بیر شئیه ضربه وورماق ایسته‌سن، اوندان پیس دفاع ایله"؟ تأسؤف‌له، بو اینترنت‌اؤزه‌ریندن وطن‌سئورلیک دب اولوب یاییلاندان بری بعضی عزیز وطن‌داشلاریمیز فرهنگیمیزی قوروماق آدی آلتیندا دورورلار هر دره‌دیبیندن قورتولموش، ادب‌سیز، عاغلی گؤده‌ایله آغیز آغیزا قویورلار و بو آرادا ائله دیبینه گئدیرلر کی ایش گؤلؤنج حاله گلیر!
بیز یاخشی بیلیریک کی گئچن‌لرده مملکتیمیزده تؤرک دیلی و فرهنگینین باشینا نه اویونلار گلیب. اؤز تقصیرلریمزی ده بیلیریک. بیزلر تحقیرین نه قدر آجی‌ اولدوغونو یاخشی بیلیریک. یاخشی بیلیریک کی کیتاب‌لاردا، رادیو و تلویزیون کانال‌لاریندا و مدرسه‌لرده اینسانین آنا دیلینه و فرهنگینه یاساق قویماق و عینی زاماندا اونلارین شخصیت‌لرین آشاغی‌لاماق نه قدر اؤره‌ک ‌سیندیران‌‌دیر. چوخ گؤرمؤشؤک کی نئجه اؤز آدلارین "میهن‌‌‌پرست"، "روشنفکر"، "متجدد"، حتی "متدیّن" قویان آدام‌لار، ایش بیزیم ان اساس فرهنگی حقلریمیزه گلیب چاتاندا اؤز دَییشیبلر و بیزیم میللی کیملیییمیزی آشاغی‌لاییب ازمه‌یی قیناماییب‌لار کی هئچ، اونو دوام ائتدیرمه‌یه ده ایصرار ایله‌ییب‌لر. ایکی‌اؤزلؤلؤک‌لر ده بیزی چوخ سینسیدیب. آی زهله‌میز گئدیب بیزی کیتاب‌لاردا اوشاق کیمی ‌"آذری" آدی ایله تُوولاییب، او یاندان چیرکین جوکلاردا "ترک" اولدوغوموزو مسخره ائیله‌مک‌لری گؤرؤنجه! هله بو موبایل و اینترنت گلن‌دن بری اللرینه لاپ دُو دؤشؤب یؤنگؤل بئیین‌‌لیک‌لرین دؤنیای عالمه ده عیان ایله‌‌ییب‌لر.
بونلاری دئدیک، آمما بو دردلر سایماق‌لا بیتن دئییل. اصلاً منجه بو دردلر چوخدور، آمما نه اوتوروب زاریلداماق‌دان بیر شئی اله گلر، نه هر اسگیک آدام‌لا آغیز آغیزا قویماق‌‌دان. نئجه دئییب‌لر بابالاریمیز: "ایت هؤرَر، کروان کئچر." بیز نه دؤنن سیراغا گؤن اورتا چیخمیش بیر میللتیک، نه ده تَئزه داغدان اَنیب آدام آراسیندا اؤزؤمؤزه یئر آختاران بیر قبیله‌ییک. ائله بونا گؤره ده بو مؤشکؤلؤ اصالتیمیزه و بؤیؤیوک‌لؤیؤمؤزه یاراشان بیر یول ایله حل ائتمه‌لییک. بیز اونودمامالییق کی داعوامیز اوّل اینسانین اساس حقلری و حؤرمتینین قورونماسی‌دیر؛ سونرا کیملیک، فرهنگ و دیل داعواسی‌دیر. ائله او بؤیؤک میللی و آزاده شاعیریمیز رحمت‌لیک بولود قاراچورلو بیزیم خطیمیزی بو شعرینده گؤزل جیزیب:
"من دئمیرم اوستون نژاددانام من.
دئمیرم ائللریم ائللردن باشدیر.
منیم مسلکیمده، منیم یولومدا،
میللت‌لر هامیسی دُست‌دور، قارداشدیر.
چاپماق ایسته‌میرم من هئچ میللتین
نه دیلین، نه یئرین نه ده اَمَه‌یین
تحقیر ائتمه‌ییرم، هده‌له‌میرم
کئچمیشین، ایندیسین یا گله‌جَیین"

سیز یوخاریداکی سطیرلرین آراسیندا اَسَن اینسان‌سئورلیک عطیرلرین مؤقایسه ایله‌یین بعضی‌لرین سؤزده وطن‌سئولیک شعرلری ایله ‌کی نئجه اؤز اؤلکه‌‌لریندن اوزاق اولان دؤشؤنجه‌لری پیس‌لرین دؤشؤنجه‌سی اولاراق تانیرلار!
ایندی ایسه ایری اوتوروب دؤز دانیشماق واختی‌دیر. سؤزؤ باشدا ایشاره ایله‌دیییم فرهنگیمیزدن ناشی‌لیق‌‌لا پیس مدافعه ائدن یولداشلاریمیزا گتیرمک ایسته‌ییرم. آغالار بئی‌لر! یازیرسیز کی بیزیم ساییمیز ایران‌دا قیرخ میلیون‌دور! اؤچ سؤوالیم‌وار: بیرینجی‌سی، بو عدد هاردان گلیب؟! دؤنیانین رسمی و اعتیبارلی وب‌سایت‌لارینا گؤره، ایرانین نفوسونون یؤزده اون سگگیز ایله ایرمی دؤرد آراسی تؤرک‌‌دؤر؛ سیزین رقم ایسه تام یاریسی‌دیر. ایکینجی‌سی، دؤنیانین تکلیفی بیزیم‌له نه‌دیر؟! آخیردا بیزی اقلیت سایمالی‌دیر، یوخسا اکثریت؟! آخی اکثریتین حقین مؤدافعه ائیله‌مک لازیم‌دیر گؤره‌سن؟ اوندا دئمه‌زلر بو نه بی‌عؤرضه اکثریت‌دیر کی اؤز فرهنگی حق‌لرینه صاحیب چیخانماییب؟! اؤچؤنجؤسؤ، کیم‌دئییب کی بیر حقی قوروماق اؤچؤن گرک او حقین صاحیب‌لرینین تعدادی چوخ اولسون؟! باخین گؤرؤم، ایندی اگر بیزیم ساییمیز قیرخ میلیون اولماسا، اصلاً لاپ بئله یؤز مین اولسا، دیلیمیزدن واز کئچمه‌لی‌یک؟! ائرمنی‌لر، آسوری‌لر واز کئچیب‌لر گؤره‌سن؟!
بوندان علاوه، یازیرسیز کی مایکروسافت، نه بیلیم یونسکو، مملکتین رسمی دیلی عرب دیلینین ایرمی اؤچؤنجؤ لهجه‌سی اعلام ایله‌ییب! باخ سیزی آللاه بو یککه‌لیک‌ده پؤلچؤیؤ وئرمه‌یین پؤلچؤک آختاران‌لارین الینه! آخی هاردان گتیریرسیز بو سؤزلری؟! بیلیرسیز بو سؤزلری دؤنیادا اوخوسالار - کی اوخویورلار، البته – نه فیکر ائیله‌رلر خالقیمیز حقینده؟! دئمه‌زلر بو میللتین دیفاع ایله‌ین‌لری بئله تارتان پارتان فیکیرلری اولسا، هئچ اؤزؤ ده بیر شئیه بنزه‌مز؟! بیرده سؤزؤم بودور کی آیری بیر میللتین ایکی‌مین بش یؤز ایل بوندان قاباق اؤلؤب گئدن آتا باباسی ایله ایشیز اولماسین، لؤطفاً. بیزلرده اؤلؤنؤن آرخاسیندا دانیشیب اونو پیسله‌مک دؤز ایش ساییلماز، و قالدی کی بوگؤنکؤ مؤشکؤل‌لریمیزین هئچ بیرینین حلّینه ذرّه‌‌جه کؤمه‌یی اولانماز.
آخیر سؤزؤم بودور: آغلاماغیمیزی باشاراق کی اؤلؤمؤزؤن باشی اوجالسین! رحمت‌لیک سهندین یوخاری‌داکی شعرینده گلن یؤکسک دؤشؤنجه‌لری ده اونودمایاق!

بؤیؤکلؤک و عیزّتینیز گؤنؤ گؤندن آرتیق اولسون!
یئتیک

P33

اولارمی؟!/ آیا می شود؟!

شاعیر: میروارید دیلبازی، آذربایجان جمهوریتینین ایلک قادین شاعیری/(مروارید دلبازی، نخستین زن شاعر جمهوری آذربایجان)
P32.N7
بو شعر «میروارید دیلبازی نین سئچیلمیش اثرلری» آدلی کیتابیندان سئچیلیب. بو کیتابین مقدمه سینده بئله یازیلیر: «خالق شاعیری میروارید دیلبازی نین بو کیتابینا، سون ایللرده یازدیغی شعرلر داخیلدی. شعرلرین اکثریتینده، زامان- زامان خالقیمیزین باشینا گتیریلن موصیبت و فلاکت لردن صحبت آچیلیر.»
ترجمه به فارسی: این شعر از کتابی با نام: «آثار منتخب مروارید دلبازی» انتخاب شده است در مقدمه این کتاب چنین می نویسد: «این کتاب حاوی نوشته های اخیر شاعر خلق، مروارید دلبازی است. در اکثر شعرها از مصیبتها و فلاکت هائی که در طول زمان بر سر خلقمان آورده شده، سخن رفته است.»

گل سنینله ائلی گزک/ بیا بریم بین مردم
آغ ساققاللار دئسین گؤرک/ بپرسیم از ریش سفیدها
حرام مالدان حلال چؤرک،/ که از حرام، نان حلال
رشوتدن احسان اولارمی؟! /وز رشوه، احسان شدنیست؟!
****** ******
بیر خبر آل ساغ- سولوندان /سؤال کن از راست و چپت
چیخمایانلار حق یولوندان/ وز پویندگان راه حق
قصب اولونموش ائل مالیندان، /کز مال غصبی مردم
دئسینلر قوربان اولارمی؟!/ خیرات وقربان شدنیست؟!
****** ******
بیلینمیر یوللارین یاشی/ عمر راهها نامعلوم است
دانیشدیر توپراغی داشی/ حرف بکش ز سنگ و خاک
هر کیشی دن، کروان باشی،/ کز هر کسی، کاروان سالار
هر اوتدان، درمان اولارمی؟!/ وز هر علف، دوا و درمان شدنیست؟!
****** ******
حلال مالا حرام قاتساق /اگر حلال - حرام بیامیزیم
موفته مالی یئییب یاتساق/ مفت خورده بیاسائیم
امکسیز ثروته چاتساق،/ وگر بی زحمت ثروت اندوزیم
وطن گولوستان اولارمی؟!/ آیا وطن، باغ وگلستان شدنیست؟!

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید" style="line-height: 15.8079996109009px;">این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید