24می2019

15 مرداد 1393 نوشته شده توسط 

«مشروطیت» میرزا علی اکبر صابرین «هوپ هوپ نامه» سینده

 32.1

ایران خالقینین اویانماسی سببدن، قرن لر بویو سورن ایستیبداد، نهایت ده 1285-جی گونش ایلی مردادین 14 –جو گونو (5 اوت 1906) باشا چاتدی و مشروطیت فرمانی مظفرالدین شاهین طرفیندن صادر اولدو. ایران دا بو انقلابی قازانمادا آذربایجانلیلارین پایلاری چوخودو. بو دئمک کی بوانقلابین فكری اساسلارینی حاضر لایانلار، اساسا ایرانین ایکی خلق ایچیندن (فارسلار و تورک لر)میدانا گلمیشلر. بو ایکی خالقین ضیالی فیکیر اینسانلاری اؤزیازی، شعر و ساتیریک نظم و نثر لریله میلتی اویاتماغا چالیشیب و آزادلیغا ال تاپماق اوچون اونلارا یول آچدیلار. بو اندیشه لی اینسانلاردان میثال اوچون آذربایجاندا میرزه فتحعلی آخوند زاده، میرزه ملكم خان، زین العابدین مراغه‌لی، خبیر الممالك، عبد الرحیم طالب‌زاده تبریزی، روحی، ملك المتكلمین، یوسف مستشار الدوله تبریزی (رساله یک کلمه) نین یازانی، میرزا علی اکبر معجز و ..... دن آد آپارماق اولار. بونلار یازیلاریله بوتون ملتی بو اؤنملی و بؤیوک حرکتده احساسلاندیریب و شور و هیجانا گتیریب و انقلاب دؤیوشچولرینه روحییه وئریردیلر. خالقی دیکتاتور حکومته قارشی موباریزه‌یه چاغیردیقدا، ایستبدادی هجو ائدیردیلر.
میرزا علی اکبر صابر، قووتسال قلمه صاحیب اولان موباریز و آذربایجانین فخری ساییلان ساتیریک شاعیری دیر. بو دویغولو شاعیر «آی الان مملکت ری ساتیرام» شعرینده 1907 ـ جی ایلده وطنیمیزین پای پولوشک اولونماسی نی انگلیس ایله، تزار روسیه آراسیندا افشاء ائدیب، محمدعلی شاه دان انتقاد ائدیر.

ایستمم نــــور، قارانلیق سئویرم/ ملک ایرانـــی دومانلیق سئویرم
بوشلاییب شهری، یابانلیق سئویرم/ بسدی شاهلیق داها، خانلیق سئویرم
«سبزوار» ایله «میامی» ساتیرام/ آی آلان! مملکت ری ساتیرام
******
ماغازامدا تاپیلیر هر جوره زاد/ جام جم، رایت کی، تخت قباد
گرچه بازاریمی ائتمکده کساد/ سعی ائدیر بیر پارا ایرانی نژاد
لیک من قوخمیورام هی ساتیرام/ آی آلان! مملکت ری ساتیرام
تهران دا محمدعلی شاهین طرفیندن ملت ائوی‌نین توپا باغلانیب داغیلماسی بو دویغولو شاعیره چوخ اثر قویوب و شاعرین «ایران اؤزوموندور» آدیندا شعرینه سبب اولوب. بو شعرده صابر محمدعلی شاهین دیلینده دانیشیر:
من شاه قوی شوکتم ایران اؤزوموندور / ایران اؤزومون، ری، طبرستان اؤزوموندور
آباد اولا یا قالسادا ویران، اؤزوموندور / قانون اساسی نَدی! فرمان اؤزوموندور
شوکت اؤزومون، فخراؤزومون، شأن اؤزوموندور
******
وئرمیشدی آتام گر سیزه قانون اساسی / بیر ماللا کیشی ایدی وارایدی حلمی، حیاسی
بیلمزدی نه دیر لیک امورات سیاسی / ای همشهری سن اینینه گئی بیتلی لیباسی
خلعت اؤزومون، تخت زرافشان اؤزوموندور
صابر ساتقین، یالتاق و سارساقلاری هجو ائدیب و آزادلیق اوغروندا جانلاریندان مایا قویان، چالیشان و ووروشقان کوتله‌وی قووه‌لری، اوجومله دن ستارخانی لاییغینجا اوره‌کدن آلقیشلاییب و «ستارخانه» آدلی اوزون بیر شعر یازماقلا انقلاب باشچی سی اولان قورخماز آسلانی یاراشیقلی تعریف ائتمیشدیر. بو شعر اؤز زامانیندا سنگرلرده و حتتا ییغینجاقلاردا ازبر اخونارمیش:

32.2
ستارخانه
تا که میللت مجمعین تهراندا ویران ائتدیلر/ تورکلر «ستار خان» ایله عهد و پیمان ائتدیلر
ظولم و ایستبداده قارشی، نفرت اعلان ائتدیلر/ میللته، میللیته جان نقدی قوربان ائتدیلر
آیه «ذبح عظیم» اطلاقی او قربانه دیر/ آفرینیم همت والای ستارخانه دیر
*******
ایشته ستار خان ایرانی احیا ائیله دی/ تورک لن ایرانلی لیق تکلیفین ایفا ائیله دی
بیر رشادت بیر هنر گؤستردی دعوا ائیله دی/ دولتین بیر «عین»نی دونیاده رسوا ائیله دی
قاچمیوب پروانه تک اوددان، دئمک پروانه دیر/ آفرینیم همت والای ستارخانه دیر
ارباب و اکینچی، (فئوداللار حکایه سی)
میرزا علی اکبر صابرین هوپ هوپ نامه سیندن:

او زامان کی مشروطه خبری ایران کندلی لرینین قولاغینا یئتیشدی، بیر نفر قوجا اکینچی سجده یه توشوب دئدی:
صد شوکر کی اولدو نورباران/ مشروطه ایله بو خاک ایران
رخنه یئتیشیب بنا-یی ظولمه/ یئر قالمادی کدخودای ظولمه
ظولمون، سیتمین چیراغی سؤندو/ ایران یئنه بیر بهیشته دوندو
حاکیملرین ایختییاری بیتدی/ دهقانلارین ایضطیرابی بیتدی
بوندان سورا رنجبر دؤیولمز/ ناحق یئره بینوا سؤیولمز
سالماز بیزی مولکدار رنجه/ قورماز بیزه بیر داها شیکنجه
یازیق اکینچی بو شئعرلری اوخور- اوخوماز ناگاه دیوان طرفیندن بیر فراش حاضیر اولوب اکینچی نین قوللارینی باغلاییب، آت قاباغیندا پیاده اونو اربابین قاپیسینا گتیردی.
اربابین گؤزلری قیزارمیش، الینده بیر تعلیمی(تنبیه آغاجی)، ائشیکه چیخیب اکینچینی گؤردوکده دئدی:
ها... اکینچی بیر آی کئچیر کی خرمن/ اؤتدو نره لرده قالمیسان سن؟
محصولو بوتون اؤزون گؤتوردون/ اربابه نه پیشکش گتیردین؟!
بوستاندا کی میوه جاتی دردین/ آیا دئه گؤرک بیزه نه وئردین
نه بوغدا نه آرپا چاتدی سندن/ نه لوبیه نخود، نه پاخلا ارزن
لازیم سنه ایندی مین عوقوبت/ تا عیبرت آلا بوتون رعییت
بیچاره اکینچی بوینو چیینینده، بوتون بدنی اسه- اسه، قورخا- قورخا باش اندیریب عرض ائتدی:
آللاهه قسم کی من فقیرم/ کوچ کولفت الینده دستگیرم
اطفال-ى صغیره پاسبانم/ آواره اکل و شرب و نانم
معلوم-ى جنابینیزدیر ارباب/ بو ایل قوراق اولدو تاپمادیق آب
اکدیکلریمین تمامی یاندی/ فریاد لریم گؤیه دایاندی
واللاه اؤزوموز ده قالمیشیق آج/ بیر پارچا قورو لواشه مؤحتاج
ارباب بو سؤزلری اکینچیدن ائشیتدیکجه آغزی کؤپروموش، گؤزلری حدقه دن چیخمیش بیر حالتده قیشقیردی: «اوشاقلار، فلقه، چوبوق حاضیر ائدین! اود یاندیرین، شیش قیزدیرین.» بو اثناده دؤرد نفر ظالیم اللرینده شاللاق بیچاره اکینچینین آیاقلارینی مؤحکم باغلاییب فلقه یه سالیب دؤیمه یه باشلادیلار.
ارباب: وور، وور کی گتیرمه ییبدیر آرپا
اکینچی: اینسان دؤزه نمز بو شارپا- شارپا
ارباب: وور، وور کی بیر آز دا مست کامم
اکینچی: جانیم چیخار، وورما، بی دوامم
ارباب: وور، وور کی نه یاغ وئریب، نه قایماق
اکینچی: وورما، کی دئییل اینکلریم ساغ
ارباب: وور، وور کی بونو قودورتدو مجلیس
اکینچی: وورما، منی حاکیم ائتدی موفلیس
ارباب: مشروطه بونو خراب ائدیبدیر
اکینچی: ظولمون منی دیلکباب ائدیبدیر
ارباب: حوریت ائدیب بو شومو گومراه
اکینچی: فریاده یئتیش، آماندیر آللاه

32.3
میرزا علی اکبر طاهر زاده صابر، شاعر طنزپرداز و منتقد آذربایجان در سال 1241 شمسی برابربا 1862میلادی در شماخی آذربایجان به دنیا آمد. در شاعری تخلص های متعددی برگزید مهمترینش «هوپ هوپ» بوده است. او از همکاران نزدیک و دراز مدت روزنامه طنز سیاسی اجتماعی «ملا نصرالدین» بود. صابر را بنیان گذار شعر واقع گرای آذربایجان می دانند. او طنزپردازی چیره دست است که شعر و قلمش هر دو در خدمت مردم ستم کشیده و رنج دیده و در دفاع از آزادی و عدالت اجتماعی ومبارزه با فئودالیسم بود.
صابر به واقعیت تلخ و دردناک دورانش می پردازد. او درد و رنج مردم زمانه ی خود را به بهترین شکل و با زبانی ساده و همه پسند، به تصویر می کشد. در شعرش با ناراستی، دورویی، ستم، نابرابری، زهد فروشی، جهل و خرافات، نادانی وناآگاهی و استبداد مبارزه می کند. او مدتی از عمرش را در ایران گذرانده و از تاثیر گذاران در انقلاب مشروطیت و در بیداری مردم آذربایجان بوده است این شماره آیدین شافاق اختصاص به اشعار وی دارد که چه قبل و چه جریانات بعدی انقلاب مشروطه را به نظم کشیده است. در شعر پائین وضعیت ایران را بعد از فرار محمدعلی شاه توضیح می دهد.
باخ کی ایران دا نه دستان اولدو! ببین که در ایران چه داستانی شد!

33

شاعیر: میرزا علی اکبر صابر
تورکجه فارسی
او زامان كی بئزيكيب شاه قاچدی زمانی که شاه به تنگ آمد و فرار کرد،
مورتجع لر داهی پنهان اولدوی مرتجعین پنهان شدند و
« پارلامان» پارلادی اعضاسی ایله پارلمان با اعضای خود روشن شد،
دئدیك : ایران یئنه ایران اولدوی گفتیم: ایران دوباره ایران شد
مجلس ایچره اومنای میللت و امنای ملت در مجلس،
نام میللیته شایان اولدوی شایسته نمایندگی ملت شدند!
لئیك بیز اشبو تمنناده ایكن اما ما با این فکر دل خوش بودیم
باخ كی ایراندا نه دستان اولدی ! ببین که در ایران چه اتفاقی افتاد!
هر یئتن گئچدی جماعت باشنیا هر کسی در راس مردم قرار گرفت
هر اؤتن سلسله جونبان اولدی و هر رهگذری سلسله جنبان شد
یئتدی بیر مرتبه یه صورت كار کار به جائی رسید
« پارلامان» قهوه‌چی دوككان اولدی که «پارلمان» قهوه خانه شد
ایچیلن چای، یئییلن یاغلی پلوو و نوشیدنی ها چای و خوردنی ها پلو چرب و چیلی بود
چكلیلن حوققا-و قلیان اولدی و کشیدنی وافور و قلیان شد
« پارلامان»دئر بالام آخر بورادا آخر فرزندم اینجا مثلا که پارلمان است
كیم دانیشدی، نه سؤز عونوان اولدی! چه کسی صحبت کرد و چه موضوعی عنوان شد؟!
هانسی بیر مساله‌دن بحث ائدیلیب از کدام مسئله ای بحث شد و
حاصلی میللته اعلان اولدی نتیجه اش به ملت اعلام شد؟!
دوغرو، گرچه اوفوق ایراندان راستی اگرچه از افق ایران
شمس مشروطه درخشان اولدی خورشید مشروطه سر زد
یعنی میللت ایشی میللت النیه یعنی که کار ملت به دست ملت
وئرییلب مساله آسان اولدی سپرده شده و کارها آسان شد؛
لئیك بیلدینمی بزرگان-ى وطن اما تو فکر کردی که بزرگان وطن
بئیله ایش گؤردویه شایان اولدی لایق انجام کارها شدند؟!
گؤزلولر باشلادیلار آغلاماغا چشمهای بینا به گریه افتادند و
كورلر ده اونا خندان اولدی کور چشمان بر آنها خندیدند
ایش یاتیب قالدی آراده اؤلو تك کارها خوابید و همانند مرده ای در وسط افتاد
نه اونا مئیل، نه امعان اولدی نه کسی میل به کار پیدا کرد و نه کمکی پیدا شد
اصل مطلب اونودولدو لاكن اصل مطلب فراموش شد، لاکن
فرع كاری هامی جویان اولدی همه دنبال کارهای فرعی شدند
هر كس آنجاق باجاریب آلدی لقب خلاصه هر کس توانست لقبی گرفت
داخل زومره-‌ی اركان اولدی و در زمره ارکان مملکتی جا شده
دورتولوب، سوخدو اؤزون پارلامانا و به زور خودش رو وارد پارلمان کرد
پارلامان مجمع-ى عرفان اولدی و پارلمان مجمع عرفان شد
چیخدی مئیدانه مولققب كیشی‌لر لقب گرفته ها وارد میدان شدند
بخته ورلر هامی اعیان اولدی و این خوش شانس ها! همه اعیان شدند
دئه گؤره ك شیمدی موقددس وطنین حالا بگو ببینیم کدام مشکل
هانسی بیر موشكولو آسان اولدی؟ این وطن مقدس آسان شد؟!
ایندی قاندین سن ایشین انگلینی حالا که علت خرابی کار را فهمیدی
دئمه: «ایران نه یه ویران اولدی!» پس نگو: «ایران چرا ویران شد!»