«شهر خدا»ی آگوستینِ قدیس

0
35

نوشته تیری گونتیه
ترجمه: رضا داودی

موضوع :
این کتاب در بین سال‌های ۴۱۲ تا ۴۲۶ میلادی نوشته شده است. «شهر خدا» اثری هجو علیه مخالفان دین مسیحیت است که در آن زمان یک قرن از رسمیت یافتن آن در امپراتوری روم می‌گذشت. چپاول و غارت شهر رُم در سال ۴۱۰ میلادی از سوی بربرها، که از جهت نمادین بسیار قابل توجه بود، بهانه‌ای برای این بحث ایجاد کرد: به نظر مشرکین، خدای مسیحی نتوانست امپراتوری را نجات دهد، در حالی که خدایان سنتی قرن‌ها باعث آبادی و شکوفایی این شهر شده بودند. برای پاسخ به این سوال، آگوستین قدیس نشان می‌دهد که مشیت الاهی به طور دائم در طول تاریخ اِعمال می‌شود، حتی زمانی که فهم معنای آن برای انسان‌ها دشوار است. این مجادله نقطه آغازی برای تفسیری طولانی از تاریخ جهان بود، که کلید آن تقابل میان شهر خدا یعنی محل برگزیدگان و شهر زمانمند زمینی است. به طور کلی، تامل در این کتاب در باب ارتباط میان جهان روحانی و جهان زمانمند است.

تفسیر

الف: مشیت الاهی حاکم بر تاریخ است

• نادرستی درک سنتی از مشیت الاهی: اینکه خدایان در امور انسانی مداخله می‌کنند، اعتقادی گسترده در عهد باستان بود: انسان‌ها آبادی و شکوفایی شهرها را نشانه لطفی خاص و تیره روزی را نشانه مجازات الاهی می‌دانستند. این مفهوم ساده‌انگارانه از مشیت الاهی مورد قبول آگوستین قدیس نبود: تجربه مشترک نشان می‌دهد که افراد نیک و افراد بدکردار دچار سرنوشتی یکسان بر روی زمین می‌شوند؛ اگر قرار است که آنها از همدیگر جدا شوند، این اتفاق در جهان دیگر خواهد افتاد. به علاوه، فرد درست کردار در جستجوی نیکروزی مادی نیست، بلکه در دنبال سعات ابدی وعده داده شده مسیح است: بنابراین مشیت الاهی نمی تواند بر اساس پاداش و مجازات زمینی رخ دهد.
• ایجاد شهر خدا: با این حال امور زمینی بی‌معنا نیست و می‌توان در این امور نشانه‌ای از مشیت الاهی را جستجو کرد. به این منظور باید هر اتفاقی را در بستر تاریخ عظیم بشری دید که از آفرینش تا روز قیامت ادامه خواهد داشت. تاریخ در مفهوم کلی کلمه برای ما طرح بزرگ الاهی را آشکار می‌کند: سعادت ابدی شهر خدا. این طرح، طرح آفرینش بود؛ دعوت از انسان‌ها برای تشکیل اتحادی آمیخته به عشق به خالق متعال. اما گناه اولیه باعث پیدایش شهر شر، بر پایه غرور، میل به تملک و تسلط شد. از هنگام گناه اولیه، تاریخ در واقع تاریخ رستگاری و نجات بشر هبوط کرده و احیای طرح اولیه است: ایجاد شهری آسمانی با بیشترین تعداد برگزیدگان.
• معنای تاریخ: بنابراین بر روی زمین نباید در جستجوی کلیدی برای فهم اتفاقات تاریخی بود و باید در آسمان آن را جستجو کرد – یعنی اتفاقات را باید به معنای روحانی آنها مرتبط دانست -. تاریخ جهان تاریخ شهر خدا و سفر آن بر روی زمین است که با شهر زمینی درآمیخته است. در هر عصری و در هر مکانی، اتفاقات تاریخ بشری پیشرفتی جدید در طرح شهر خدا است : شکوفایی امپراتوری روم تشویق آنها برای ادامه دادن فضایل طبیعی در شهر رُم به واسطه ایمان مسیحی بود، همانطور که شکنجه افراد از سوی نرون (امپراتور روم) فرصتی برای شکنجه شوندگان و شهدا بود تا سرمشقی برای ایمان مستحکم باشند.

ب: همزیستی دو شهر بر روی زمین

• اهداف دو شهر: بر روی زمین، شهر خدا به شهر زمینی آمیخته شده است. تمایز اینها فقط در روز قیامت، یعنی روز برقراری شهر آسمانی ممکن خواهد بود که در آن برگزیدگان از تمام اعصار و مناطق به طور ملتی واحد به گرد هم خواهند آمد. در روی زمین، ترکیب این دو شهر به واسطه اهداف کاملا مغایر ساکنان آنها، مشکل ساز خواهد بود (عشق به خدا برای ساکنان شهر خدا و حب نفس برای ساکنان شهر زمینی) : چگونه یک مسیحی که از هر دارایی مادی چشم پوشیده است، می‌تواند – و باید – در جهانی زندگی کند که بلندپروازی و حرص و طمع در آن حاکم است؟
• صلح، منفعت مشترک آنها: آگوستین قدیس خود را درگیر این تقابل شدید نمی‌کند، و سعی می‌کند تا دو شهر را بر روی زمین آشتی دهد. گرچه اهداف این دو شهر مغایر هستند، بر روی یک شرط اشتراک دارند: صلحی که برای همه چه نیکوکاران و چه بدکاران فایده‌مند است. بدکرداران نیز به نوعی تفاهم میان خود برای موفقیت در فعالیت‌های مجرمانه خود نیاز دارند؛ در معنایی کاملا متفاوت، یک مسیحی صلح را در عشق به اطرافیان جستجو می‌کند.
• جمهوری مسیحی: بنابراین، همزیستی میان دو شهر بر روی زمین ممکن است. فرد مسیحی باید از شهریار خود که ضامن تفاهم در حکومت است، اطاعت کند؛ شهریار نیک نیز به نوبه خود باید طوری امور را اداره کند که شرایط سفر زائر زمینی به شهر خدا فراهم شود و ایمان مسیحی نیز تشویق شود: فقط به این شرط است که یک شهر حقیقتا لیاقت داشتن نام «جمهوری» را دارد. این الگوی سیاسی الهام بخش ایده سلطنت قرون وسطایی بود که در آن حکومتِ شهریار خود مطیع کلیسایی خواهد بود که این حکومت استمرار آن در زمان است.

bidotech banner

نظر بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here