چاقی و اعتیاد غذایی

ترانه ناظری/ مشاور سلامتی

چاقی علاوه بر بزرگسالان، کودکان و نوجوانان را نیز هدف گرفته است و شیوع دیابت نوع دو که پیش زمینه بیماری‌های قلبی، سکته، زوال عقل و بسیاری از سرطان‌هاست در میان ملت‌های مختلف جهان به مشکلی جدی تبدیل شده است. رشد روزافزون چاقی و بیماری‌های ناشی از آن در کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد که تئوری تعادل انرژی در بدن انسان کاربرد نداشته و تلاش‌های مبتنی بر رژیم غذایی کم کالری و ورزش بیشتر در درازمدت با شکست مواجه شده و افراد وزن ازدست داده را دوباره بدست آورده‌اند.

در سلسله مقالاتی سعی خواهیم کرد که علت‌های پشت پرده و زیربنایی این پدیده اپیدمیک را روشن کنیم.

نظریه‌ای که موضوع مطالعات سی سال اخیر در زمینه چاقی بوده است توجه خود را از شمارش کالری‌ها به نوع ترکیبات غذا معطوف کرده و تاثیرات بیولوژیک ترکیبات غذایی را بر روی سیستم هورمونی و مغز انسان مورد مطالعه قرار داده است. بر اساس این مطالعات متابولیسم، ذخیره چربی و گرسنگی وابسته به نوع ترکیبات غذایی انسان بوده و با کالری ارتباط ندارد.چاقی و اعتیاد غذایی

کیفیت غذا و ترکیبات تشکیل دهنده آن که عبارت از پروتئین‌ها، چربی‌ها و کربوهیدرات‌ها هستند زمانی اهمیت پیدا می‌کنند که به تاثیر بیولوژیک آنها بر هورمون‌های بدن و انتقال دهنده‌های عصبی و سایتوکین‌های التهابی توجه شود. اینها فاکتورهای بیولوژیکی هستند که عملکرد مغز را لحظه به لحظه با هر لقمه‌ای که بر دهان گذاشته می‌شود تغییر می‌دهند.

مهمترین عاملی که موجب می‌شود یک ماده غذایی خاصیت مسموم کننده پیدا کند مقدار مصرف آن است. مصرف قند در بسیاری از کشورهای جهان در حد مسموم کننده‌ای افزایش یافته و آنها را با افزایش بی‌سابقه برخی از بیماری‌ها مواجه کرده است. چاقی، دیابتِ نوع دو، بیماری‌های قلبی، آلزایمر و انواع سرطان‌ها با مصرف بی‌رویه قند ارتباط دارند.

قند مهمترین ماده غذایی اعتیادآور است که  اقتصاد سودآور آن بر سیاست‌های غذایی کشورها تاثیر می‌گذارد بطوری که الگوی مصرف قند در دویست سال گذشته ده‌ها برابر افزایش یافته  و مردم نسبت به پنجاه سال گذشته صدها کالری بیشتر مصرف می‌کنند. تاثیر افزایش مصرف قند در بدن انسان موضوع مهمی است چون قند بر روی مغز اثر می‌گذارد و دوپامین را که انتقال دهنده احساس لذت است تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ و همین موضوع مردم را به قند علاقمند می‌کند. قند در بدن انسان مانند ماده مخدر عمل می‌کند و متاسفانه موضوع به لذت‌های کوچک ختم نمی‌شود. قند تاثیری شبیه به هروئین و کوکائین در مغز ایجاد می‌کند و افراد را به مصرف هرچه بیشتر آن وادار می‌کند. تولیدکنندگان مواد غذایی از این موضوع استفاده کرده و با افزودن انواع قند به محصولات خود مشتری‌های دائمی خود را افزایش می‌دهند.

همین مساله در مورد نان نیز وجود دارد و گلوتن در مغز بسیار شبیه به مورفین عمل میکند.

مطالعاتی که تصاویر مغز یک فرد نرمال، یک فرد معتاد به کوکائین و یک فرد دارای اضافه وزن را مورد بررسی قرار داده است نشان می‌دهد که تصویر مغز یک فرد نرمال با فردی که تحت تاثیر کوکائین است فرق دارد در حالی که تصویر مغز فردی که دارای اضافه وزن است با تصویر فرد معتاد یکی است.

موضوعی که باید مورد توجه قرار گیرد عدم اطلاع مصرف‌کنندگان از مقدار قند اضافه شده به انواع مواد غذایی است. مثلا ماست صبحانه، سس گوجه فرنگی، آب پرتقال، غلات صبحانه حتی نان از جمله غذاهایی هستند که مردم  بعنوان مواد سالم غذایی مصرف می‌کنند بدون آنکه از مقدار قند افزوده شده به آنها آگاه باشند. تقریبا 80% از مواد غذایی که در سوپرمارکت‌های آمریکای شمالی عرضه می‌شوند حاوی قند افزوده هستند.

نشانه‌های بسیاری وجود دارد که وجود اعتیاد غذایی در افراد مختلف را نشان می‌دهد. وقتی افراد بدون آنکه گرسنه باشند غذا می‌خورند، و علیرغم احساس خستگی، درماندگی، کاهش کارآیی و حتی پشیمانی بعدی تنها برای کاهش احساسات منفی یا لذتجویی خوردن بی‌رویه غذاهای خاصی را ادامه می‌دهند حقیقت اعتیاد غذایی آشکار می‌شود. به نظر می‌رسد که همه افراد به نوعی با مساله اعتیاد غذایی روبرو هستند. چاقی و اعتیاد غذایی

اما واکنش افراد مختلف در مقابل قند به دلیل تفاوت‌های ژنتیکی مغز آنها با یکدیگر فرق دارد. مقدار انسولین ترشح شده در مقابل یک حبه قند که مجموعه ای از پاسخ‌های متفاوت فیزیولوژیک مثل گرسنگی و تجمع چربی را بدنبال می‌آورد از یک فرد تا فرد دیگر متفاوت است. همچنین واکنش یک فرد در زمانی که در شرایط سلامتی و تناسب قرار دارد با واکنش همان فرد در زمانی که بیمار و چاق باشد فرق دارد. افراد از نظر گیرنده‌های دوپامین هم با یکدیگر فرق دارند و بعضی از آنها برای بدست آوردن احساس رضایت به قند بیشتری نیاز دارند.

در بررسی‌های بعمل آمده از کودکان، مرکز پاداش مغز کودکانی که اضافه وزن دارند بسیار فعال و پاسخ به دوپامین آنها بسیار کند است. به همین جهت از دیدن غذا بشدت تحریک می‌شوند و برای رسیدن به حس خوب باید مقدار بیشتری غذا مصرف کنند.

قند هشت برابر کوکائین خاصیت اعتیادزایی دارد. مصرف بیش از اندازه قند مقاومت در برابر مورفین هم ایجاد می‌کند. افرادی که قند زیادی مصرف می‌کنند وقتی دچار حادثه شده و راهی بیمارستان بشوند برای تسکین درد به دوز بالاتری از مورفین احتیاج پیدا می‌کنند. حتی آزمایشاتی که برروی موش‌ها انجام شده نشان داده است که موش‌های معتاد به کوکائین، قند را به کوکائین ترجیح می‌دهند. در آزمایش دیگری که موش‌ها را تحت شوک الکتریکی قرار دادند مشاهده کردند که موش‌های معتاد به قند ترجیح می‌دهند به شرط گرفتن قند شوک‌های الکتریکی را بارها و بارها تحمل کنند.

با اتکا به مطالب فوق و در شرایطی که محصولات غذایی مملو از قند هر روز با شکل و شمایل جدید و با انواع ادعاهای ساختگی قفسه‌های فروشگاه‌ها را پر می‌کنند و به‌وفور در دسترس همگان از جمله کودکان قرار می‌گیرند عنوان کردن موضوع اراده فردی و شمارش کالری هدفی جز انحراف افکار ندارد. در واقع بحث اراده و مسئولیت فردی سرپوشی است که صنایع غذایی بر مساله اعتیاد غذایی گذاشته‌اند. غذاهای فرآوری شده و آماده مقدار زیادی قند افزوده دارند و تولیدکنندگان غذا تا زمانی که مشتریان کافی برای محصولات خود داشته باشند اعتیاد غذایی و چاقی‌های ناشی از آن را دست افزار سودهای کلان خود خواهند ساخت.

bidotech banner

نظر بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here