نگاهی دین‌پژوهانه به یهودیت (5)

0
79

تلمود اساسی‌ترین کتاب درسی و مهم‌ترین سند دینی
سروش شهریاری

تورات
     مجلد کامل تلمود بابلی، برگرفته از دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا

در قسمت پیشین به معرفی مختصری از کتاب آسمانی یهودیان (تَنَخ) و اجزاء آن پرداختیم. گفته شد مهم‌ترین و اولین بخش آن «تورات موسی» نام دارد که بنا بر اعتقاد یهودیان مذهبی وحی مستقیم الهی است که به دست موسای نبی نگاشته شده است. همچنین نگاه یهودشناسان مدرن و تشکیک آنها در این مسئله را بررسی کردیم. در این بخش به گوشه‌ای از نگاه ایشان به کتاب تلمود به عنوان دومین اثر مهم یهودیان می‌پردازیم.

بر اساس معتقدات سنتی بنی اسرائیل، هنگامی که موسی برای دریافت وحی الهی به کوه طور رفت در آنجا دو تورات بر وی نازل شد. اولی «تورات مکتوب» و دوم «تورات شفاهی». تورات مکتوب همین نوشته‌ای است که امروز به نام «تورات موسی» در دسترس ماست. اما تورات شفاهی مجموعه‌ای مکمل در توضیح و تفسیر تورات مکتوب بود که خداوند به موسی وحی کرد اما وی آن مطالب را مکتوب نکرد بلکه به عنوان سنتی شفاهی به هارون واز طریق وی به پیامبران بعدی بنی اسرائیل منتقل گردید. تورات شفاهی در کنار تورات مکتوب از نسلی به نسل بعدی منتقل می‌شد تا اینکه در اوائل قرن سوم میلادی و پس از چند انقلاب و عملیات ناموفق یهودیان بر علیه حاکمان رومی و در نتیجه نابودی معبد دوم و کشته شدن عده زیادی از حافظان این سنت شفاهی، ترس از نابود شدن آن موجب گردید بر خلاف رویه پیشین،  بزرگان مذهبی یهود تصمیم به مکتوب کردن تورات شفاهی بگیرند. اولین نوشته‌هایی که حاصل این تصمیم بود «میشنا» نام گرفت. متن میشنا به زبان عبری (آمیخته با واژگان آرامی)، بسیار مختصر و در بسیاری مواقع برای غیر اهل فن گنگ و نامفهوم است. طی چند نسل علمای یهود (مشهور به ربای) بر میشنا حواشی تفسیری نوشتند. با توجه به حضور دو مرکز مهم یهودیان در آن زمان (یکی در فلسطین و دیگری در بابل)، دو جریان تفسیری مهم بر میشنا به صورت موازی شکل گرفت که در نهایت به شکل گرفتن دو تلمود منجر شد: تلمود بابلی و تلمود فلسطینی/اورشلیمی.  در نتیجه آنچه امروز از آن تعبیر به تلمود می شود محصول چند قرن تدریس و تفسیر علمای یهود بر متن اولیه میشنا در این دو شهر است. امروزه تلمود بابلی به عنوان تلمود مرجع مورد توجه مراکز مذهبی یهود است و تلمود اورشلیمی در حاشیه آن مورد بررسی قرار می‌گیرد.  بعدها بر تفاسیر نسل های اول و دوم، حاشیه هایی نیز اضافه شد که برای فهم متن پیچیده و بعضا پراکنده تلمود لازم است. از جمله مهم ترین مفسرین تلمود که حاشیه او بر تمامی تلمودهای جدید حفظ شده «راشی» (1040-1105 م.) نام دارد.

واژه تلمود از ریشه «لمد» به معنای آموختن گرفته شده است. تلمود اساسی‌ترین کتاب درسی و مهم‌ترین سند دینی در دین یهود محسوب می‌شود. اهمیت آن گاه از تورات موسی نیز بالاتر است به این دلیل که تلمود منبع اصلی شریعت یهود (هلخه) محسوب می گردد و تورات موسی بیشتر از جهت تقدس مورد توجه قرار می‌گیرد نه به عنوان مرجع قوانین و مقررات دینی. از همین‌رو محصلین علوم دینی یهود و کودکان و نوجوانان خانواده‌های مذهبی یهود اکثر عمر تحصیلی خود را صرف مطالعه و بحث تلمود می‌کنند و مطالعه تورات بخش بسیار کوچکی از برنامه تحصیلی ایشان را به خود اختصاص داده است (یکی از دلایل این امر «عمل-محوری» دین یهود است که در بخش بعدی به این موضوع خواهیم پرداخت). تلمود به شش فصل اصلی تقسیم شده است که هر فصل خود دارای بخش هایی است. این شش فصل به ترتیب در این موضوعات به تشریح احکام هلخه می پردازند: کشاورزی (زرائیم)، روزهای تعطیل/مقدس (موئد)، زنان (نشیم)، دیات (نزیکین)، امور مقدس (کُداشیم)، و طهارت (توهاروت). اما باید توجه داشت موضوعات مورد بحث در تلمود صرفا محدود به احکام نشده و نویسندگان آن در خلال گفتگوهای خود از طرح مباحث فلسفی، طبیعی، زبانی، عرفانی، اجتماعی،  و حتی شوخی و طنز نیز ابا نداشته اند. اما در مجموع همان طور که ذکر شد مهم ترین موضوع مورد توجه در تلمود احکام عبادی است که یهودیان مذهبی خود را ملزم به رعایت آنها می دانند. بنا بر قول مشهور، احکام هلخه در مجموع 613 فرمان (میتزوت) هستند که از میان آنها 365 حکم حرام و مابقی واجبات را تشکیل می دهند. هر چند در میان این فرمان ها احکام اعتقادی و اخلاقی نیز وجود دارند و محدود به اعمال بدنی نمی شوند. / ادامه دارد

bidotech banner

نظر بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here