بررسی بازار طوفانی ارز در گفت‌وگو با جلال صنعت‌خانی، مدیر صرافی

0
164

هدف «نیما» کنترل تمام و کمالِ بازار ارز است

خسرو شمیرانی

جلال صنعت خانی

آقای جلال صنعت‌خانی تقریبا 5 سال است که مدیریت صرافی اکسپرت اف‌اکس را در مونترال به عهده دارد او به مدت 15 سال نیز به عنوان کارشناس بانکی در ایران فعالیت کرده است. برای بررسی تغییر و تحولات شدیدی که طی هفته‌های گذشته در بازار ارز ایران رخ داد سراغ این کارشناسِ بانکی رفتیم.

 

 

 

آقای جلال صنعت خانی گرامی دیروز رئیس جمهور ایالات متحده، آقای ترامپ، نه تنها خروج از برجام را اعلام کرد بلکه لحن و محتوی کلام او شدیدتر از آن بود که انتظار می‌رفت. اما تاثیر بر بازار ارز به نسبت معتدل بود حداقل خیلی‌ها فکر می‌کردند که همچین تصمیمی باید در بازار ارز ایران واکنش قوی‌تری درپی داشته باشد. چرا چنین شد؟

واقعیت این است که دیروز در اول وقتِ کاری، در ایران دلار یک افزایش ده درصدی داشت تا آخر وقت یک مقدار زیادی تعدیل شد و به این ترتیب همانطور که شما گفتید افزایش قیمت دلار خیلی کمتر از آنچه برخی انتظار داشتند شد. برای توضیح این امر بهتر است به افزایش بهای ارز در شش ماه گذشته نگاه کنیم. ما شاهد یک افزایش تقریبا پنجاه درصدی هستیم که به نظر می‌آید خیلی از اثر این افزایش قیمت قبل از «خروج از برجام» «پیش‌خور» شده بود.

آیا می‌توانیم بگوییم تصمیم‌ها و سیاست‌هایی که در ایران پیش برده شد عملا ضرب این تصمیم را قبلا گرفته بود؟ درست می‌فهمم؟

می‌شود گفت تا حدود زیادی بله. ولی جنبه دیگر ماجرا این است که خیلی‌ها فکر نمی‌کردند تا این حد شکل خروج ترامپ از برجام شدید باشد و بحث در این حد جدی باشد. یا پیش‌بینی می‌کردند که مثلا فردا فقط خروج از برجام رخ می‌دهد و اعلام و اجرای تحریم‌های جدید شاید شش ماه بعد صورت بگیرد. به هر حال در این مقطع زمانی بازار خودش را نشان داد و کشش بازار هم فعلا بیشتر از این نبود که بخواهد افزایش قیمت بیشتر داشته باشد.

آیا کشش بازار یعنی ریال قدرت آن را دارد که در همین حد بماند و گرانتر نشود؟

بحث ریال بحث دیگریست. قدرت ریال به مولفه‌های زیادی بستگی دارد که خود می‌تواند موضوع یک مصاحبه کامل باشد اما بگذارید توضیحی از وضعیت دلار و علل افزایش آن درمدت شش ماه گذشته داشته باشیم. اولین مرحله افرایش نرخ ارز در ماه‌های آبان و آذر 1396 با افزایش قیمت دلار به مبلغ 400 تومان در نرخ ارز مرجع دربحث بودجه بود. به طبع چنین افزایشی در قیمت پایه دلار روی بازار آزاد هم اثر می‌گذاشت. در اواسط یا اواخر آذرماه، ما شاهد افزایش قیمت، بعد از اعلام بودجه، بودیم.

در مرحله بعدی همزمان با سال نو میلادی امارات متحده عربی قانون جدید مالیات ارزش افزوده را اجرایی کرد. بیشتر حواله‌های دلاری در دبی توسط شرکت‌هایی صادر میشود که مشمول این قانون هستند به این ترتیب حواله‌ها 5 درصد گران شد که عملا افزایش قیمت دلار به همین نسبت را درپی داشت.

و نهایتا  از اواخر زمستان کابینه ترامپ دو تغییر مهم داشت که تیم جدید با حضور جان بولتون و پومپئو در آغاز سال نو خورشیدی شکل گرفت. با توجه به مواضع و سابقه‌‌ی اعضای جدید کابینه روشن بود که دولت ترامپ به سمتی می‌رود که قطعا خروج از برجام اتفاق بیفتد.

این سه مرحله و هر کدام سهمی جدی در افزایش قیمت دلار در ماه‌های گذشته داشتند. ولی از دیدگاهی دیگر آنچه در داخل می‌گذرد از نظر من اهمیت بیشتری دارد. متاسفانه در کشور مدیریت اقتصادی بسیار ضعیفی داریم. نتیجه‌‌ی این مدیریت ضعیف افزایش بی‌سابقه‌ی نقدینگی در کشور بوده است. توجه داشته باشید که در طول مدت کمتر از 5 سال دولت روحانی نقدینگی حدود سه برابر افزایش پیدا کرده است. یعنی از 500هزار میلیارد تومان در اوایل دولت اول آقای روحانی به بیش از 1500 هزار میلیارد تومان. در کشوری که تولید و تجارت پر رونقی نداریم و ریسک‌های بسیار زیادی هم برای فغالیت‌های اقتصادی وجود دارد این نقدینگی خواه ناخواه و به منظور حفظ ارزش خود به سمت تبدیل به ارز و طلا و بعضا منجر به خروج سرمایه از کشور گردید. و نهایتا دولت مجبور شد اقداماتی را در این زمینه انجام دهد که خود این اقدامات دوباره روی افزایش قیمت ارز خصوصا روی افزایش خروج سرمایه تاثیر شدید گذاشت.

آیا می‌شود تخمینی داشت که چقدر دلار در این شش ماه آخر سال 1396 از کشور خارج شده؟

این رقم بین پانزده تا بیست میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. لطفا دقت کنید این بیست میلیارد دلار خروج سرمایه است که با خروج ارز متفاوت است.

 تفاوت چیست؟

خروج ارز یعنی دلار خارج می‌شود و دربرابر آن کالا یا خدمات وارد می‌شود اما خروج سرمایه یعنی پول می‌رود که می‌رود و از سیستم اقتصادی کشور مبدا کاملا حذف می‌شود. این زیان بسیار بزرگی برای اقتصادِ بیمار و نه چندان بزرگ ایران است.

مبلغ 15 تا 20 میلیارد دلار خروج سرمایه تخمین منابع رسمی ایران است؟

ببینید این رقم را بانک مرکزی اعلام نکرده. ولی کارشناسان همین بانک مرکزی من جمله آقای محمد علی کریمی به آن اشاره کرده اند. و دقیقا به این دلیل بود که دولت اعلام کرد تمام صرافی‌ها باید فعالیت‌هایشان را متوقف کنند و نهایتا تصمیم دولت این شد که صادرکنندگان و واردکنندگان ارز مورد نیاز خود را فقط از یک کانال به دست بیاورند. جالب این است که قیمت دلار در این تنها کانال رسمی و قانونی 4200  اعلام شد. این قیمت برای دلار حتی از قیمت رسمی که همراه با بودجه 1397 اعلام شده بود گرانتر بود. باوجود اینکه در زمان اعلام بودجه شاهد افزایش تقریبا 15درصدی قیمت دلار بودیم. (از 3300 تومان به 3800 تومان) یک بار دیگر دولت راسا قیمت دلار را از 3800 به 4200 افزایش داد و عملا خود دولت قیمت دلار را در کمتر از شش ماه 25 درصد افزایش داد.بازار ارز

منظور شما از کانال رسمی همان سامانه «نیما» است؟ اصلا این سامانه چیست؟ مطمئنا نیما ربطی به نیما یوشیج ندارد…

طبیعتا این نیما ربطی به نیمای شعر فارسی ندارد و مخفف «نظام یک پارچه معاملات ارزی» است. در نتیجه راه‌اندازی این سامانه عملا برای صادرکننده‌های کالا ممنوعیتِ حدید ایجاد شد. آنها قبلا بخش عمده‌ای از ارزِ خود را در بازار آزاد می‌فروختند و حواله‌جات ارزیِ صرافی‌ها از آن محل تامین می‌شد. اما اینها کارشان با ممنوعیت مواجه شد و در سه هفته گذشته عملا ارزی را برای فروش نمی‌توانستند ارایه  تا از بازار دوبی و بازارهای اروپایی حواله صادر کننند. این امر به نوبه خود باعث افزایش شدید نرخ ارز شد.

برای اینکه خواننده‌ها بهتر بحث را دنبال کنند می‌توانید سامانه نیما را توضیح بدهید؟ آیا یک همچین چیزی سابقه دارد؟

سامانه نیما «نظام یک پارچه معاملات ارزی» توسط  بانک مرکزی تهیه و راه‌اندازی شد. هدف آن کنترل تمام و کمال بر بازار ارز است. مخاطبان آن در وهله اول بانک‌ها و صرافی‌ها هستند. البته بازرگانان و تجار چه در عرصه صادرات و چه در عرصه واردات نیز مخاطبان بعدی آن هستند به این معنی که آنها درخواست خود را به بانک و صرافی اعلام می‌کنند و درخواست آنها توسط بانک یا صرافی در این سامانه ثبت می‌شود و از این طریق ارز مربوطه تخصیص می‌شود.

 توریست‌ها چطور؟ یک مادری می‌خواهد بیاید مونترال و فرزند دانشجویش را ملاقات کند. او چگونه به دلار دسترسی دارد؟

توریست و هر کسی که می‌خواهد از کشور خارج شود نیز بجز مبلغ اندک تخصیص یافته در این شرایط حتی از تامین ارز در بازاد آزاد محروم بوده و فقط در ایران از بازار سیاه می‌توانند ارز خود را تهیه کنند.

 به این ترتیب «من» به عنوان یک شهروند (تاجر یا توریست) نیازی ندارم به سامانه سر بزنم و این کار بانک و صرافی داخل ایران و وارد و صادرکنندگان است. درست متوجه شدم؟

بله همین طور است.

 شما بعنوان کسی که در این حرفه هستید چه رابطه‌ای با این سامانه دارید؟ این سامانه از شما چه چیزی می‌خواهد؟ و چه چیزی به شما می‌دهد؟

البته باید تاکید کنیم محددیت‌ها و امکانات این سامانه فقط در مورد بانک‌ها و صرافی‌های داخل کشور عمل می‌کند. برای ما هیچ مشمولیتی ندارد.

چند صرافی در ایران داریم و چند صرافی الان در سامانه نیما ثبت شده‌اند؟

حدود 1400 صرافی رسمی در تهران و شهرستان‌ها داریم و حدود 150 تا 160 صرافی است که آموزش دیده‌اند تا به این صرافی وصل بشوند.

افراد به عنوان مراجعه‌کننده می‌توانند به این اطلاعات دسترسی داشته باشند؟

به هیچ وجه. افراد دسترسی ندارند.

برگردیم به بحثی اصلی. در ماه‌های گذشته دولت برای مقابله با مشکل ارز و شاید سقوط ارزش ریال که پیش بینی می‌کرد یک سری اقدامات انجام داد: از جمله بستن صرافی‌ها و یا تغییر رژیم ارزی از دلار به یورو. اینها تصمیمات سیاسی بود تا اقتصادی؟

محدودیت‌های صرافی‌ها بیشتر اقتصادی بود که در قالب مدیریت منابع تعریف می‌شود. تغییر رژیم ارزی به هیچ وجه توجیه اقتصادی ندارد، به هیچ وجه. این تصمیم کاملا سیاسی و اجرایی بوده که برای کشور هزینه  مالی زیادی خواهد داشت.

می‌توانیم بسته‌‌ی تصمیمات و اقدامات دولت را طبقه بندی کنیم تا ببینیم کدام اقتصادی و کدام سیاسی بوده؟ و کدام یک در مجموع تاثیر مثبت داشته و کدام تاثیر منفی؟

من در جایگاهی نیستم که این تصمیمات را طبقه‌بندی کنم اما یک نکته روشن است که بیشتر این اقدامات برخورد با معلول است نه علت!

 علت اصلی از نظر شما چیست که باید مورد توجه قرار بگیرد؟

علت اصلی در واقع سیستم رانتی و سوء مدیریتی کلان در کشور است. در واقع همین باعث شده که مثلا افزایش نقدینگی وحشتاک و تورم زیادی در کشور باشد.

اما دولت ادعا می‌کند که تورم را کنترل کرده و به زیر 10 درصد رسانده. این درست نیست؟

ببینید آقای شمیرانی چطور می‌شود در کشوری که تولید نداریم و حتی تجارت درست و درمانی هم نداریم نقدینگی را در مدت 5 سال به این حجم نجومی افزایش بدهید و همزمان تورم را کاهش بیابد. این ممکن نیست.

درباره علت اصلی توضیح می‌دادم: خودتان بهتر می‌دانید ما زمانی می‌توانیم شرایط اقتصادی را درست کنیم که تعامل مناسبی در سطح بین‌المللی داشته باشیم. تا ما این شرایط تعامل بین‌المللی مناسب را ایجاد نکنیم قطعا این مشکلات ادامه خواهد داشت. تا زمانی که ضعف مدیریت اقتصادی ادامه دارد و تصمیمات خیلی هیجان زده و با تاثیر موقتی باشد این وضع ادامه دارد. وقتی که تصمیمات شما هیجان زده است چه بسا تصمیماتی می‌گیرد که با همدیگر ناهماهنگ و حتی متناقض هم باشند.

می‌توانیم مثالی برای این تناقض‌ها بدهید؟

مثلا نقدینگی را به طور سرسامآور افزایش بدهید و همزمان بگویید می‌خواهید تورم را کنترل کنید و کاهش بدهید. چنین چیزی ممکن نیست و صد البته بعد هم مجبور می‌شوید به دروغ بگویید که تورم کاهش پیدا کرده.

یعنی می‌فرمایید کنترل تورم یک دروغ است؟

قطعا سطح تورم آنچه که دولت اعلام می‌کند، یعنی ده درصد، نیست.  تازه حتی اگر ما در پنج سال گذشته ده درصد میانگین تورم داشته باشیم پس قیمت ارز هم با همین تناسب باید افزایش پیدا کند. نه اینکه مثلا قیمت ارز را مصنوعی شما نگه دارید بعد یک دفعه در عرض شش ماه قیمت ارز پایه را 25 درصد بالا ببرید.

به بحث ارز برگردیم. پیش‌بینی شما برای ماه‌های آینده چیست؟

پیش‌بینی نمی‌کنم و طبیعتا توصیه‌ای هم ندارم اما می‌توانم تحلیل خود را بگویم.  ایالات متحده دیروز از برجام خارج شد. و تحریم‌های شدیدی را علیه ایران اعلام کرد. می‌دانیم آمریکا اهرم‌های اقتصادی قوی در دست دارد و  با توجه به نگرش دولت کنونی ایالات متجده می‌دانیم آنها از این اهرم‌ها استفاده کامل خواهند کرد. بدون هیچ ابایی. با توجه به این اتفاقات تحلیل من این است که  شرایط بسیار سختی را در شش ماه، یک سال آینده، خواهیم داشت. دولت ایران هم مجبور خواهد بود به همین سیستم کنترلی خودش، حتی شاید به شکل شدیدتر ادامه بدهد. این امر احتمالا اثر مضاعفی روی افزایش نرخ ارز را برای ایرانیان خارج از کشور داشته باشد. در داخل کشور شاید دولت مدیریت منابع و مصارف برایش امکان‌پذیر باشد، و بتواند در حد همان محدوده‌ و طبقه‌بندی‌هایی که اعلام کرده، ارز را تخصیص بدهد اما برای آنها که اینجا هستند دوران سختی شروع میشود.

تکلیف صرافی‌ها در داخل و خارج چه می‌شود؟

در داخل هنوز عملیات صرافی‌ها (خرید و فروش ارز و حواله) ممنوع است گرچه معاملات صرافی‌ها در آینده شاید به‌صورت کاملا کنترل شده و به‌صورت بسیار محدود مجدد از سر گرفته شود.

در خارج هم صرافی‌ها مشکل منابع ارزی خواهند داشت. به این مفهوم که ارز در بازار آزاد کمتر خواهد بود و در نتیجه توازن عرضه و تقاضای ارز به شدت بر هم می‌ریزد و این امر می‌تواند سبب افزایش بیشتر قیمت دلار گردد.

جناب جلال صنعت خانی گرامی از شما سپاسگزاریم.

bidotech banner

نظر بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here