بیزیم بورجوموز گلن نسیللره، «یئری» قوروماقدیر

0
167

 بیزیم بورجوموز گلن نسیللره، «یئری» قوروماقدیر

22 آوریل یئر گونو

 آوریلین 22-جی گونو «یئر گونو» آدلانیبدیر. 1969-جی میلادی ایلینده سانفرانسیسکودا دوزنله نن یونسکو دونیا کنفرانسیندا، یئریمیزین یاشامی و گؤزللیگی قارشی قارشیا قالدیغی اکولوژیک  تهدیدلره دیققت چکمک آماجیلا بیر مخصوص گون قرار وئریلمه سی فیکری «جان مک کونل»  John McConnell  طرفیندن اورتایا چیخمیشدیر.

جان مک کونل «یئر گونو» قوتلاماسی ایچین بیر مخصوص تاریخ اولماغا، اکینوکس  Ekinoks  (گئجه و گوندوزون برابر اولدوغو) زامانی یعنی 21 مارسی تکلیف ائتمیشدیر. داها سونرا یئرین اکولوژیک موشکوللری سببیندن بو دوشونجه یه بؤیوک حرکت لر گؤستریلیب و چوخ حمایتلر اولموشدور. «ویسکونس»ین سناتورو، «گیلورد نلسون»ون کومکی ایله و «دئنیس هئیوز»ین نیظارتی له، 221970  -جی ایلده 22 نیسان (آوریل) 1970 گونو، ایلک یئر گونو قوتلاماسی عنوانیلا تاریخده ثبت اولموشدور. سونرا لار بو قوتلامالارا تقریبا 200 میلیون نفر 141 اؤلکه دن قاتیلمیش و گلوبال اکولوژیک مسئله لر اوزره، دونیادا  ان بؤیوک فعالیتلر گؤسته ریلیب و بیر گلوبال حادثه اولدو. هم او زامان بیرچوخ کنفرانس لار و سمپوزیوم لار گئچیریلمیش و اکولوژیک مسئله لرینه دیققت چکیله ره ک، ABD (Amerika Birleşik Devletleri) نین  ایلک «تمیز هاوا قانونلاری» و «تمیز سو قانونلاری» حاضیرلانمیشدیر.

بو حادثه نین سمبولو بیر آغ فونت دا یاشیل رنگ ده اولان O و E «اکولوژیا و اورقانیزم»  دیر کی بیرله شیبلر.

کبک ده محیط زیست مسئله لری اوزره فعالیتلر 1995-جی ایلدن باشلانیبدیر. ییرمی بیرینجی یوز ییل ده، یاشام موحیطینین قوروماسی، مین ایللییین اینکیشاف هدفلرینین (اهداف توسعه هزاره) سگگیز دن بیری دیر و دواملی اینکیشافین (توسعه پایدار) اوچ دایاقیندان بیری ساییلیر.

چین لی لر چؤللشمه نی دایاندیریب طبیعتی دیریلدیرلر

چین لی لر چؤللشمه نی دایاندیریب طبیعتی دیریلدیرلر 

چین‌لی آراشدیرماجی‌لار، یاریم قوراق(نیمه خشک) بؤلگه‌لره، باکتری سپه‌له‌مک‌له چؤللشمه (بیابان زایی) وضعیتینی دایاندیردیلار. چین اؤلکه‌سی‌نین قوزئی سئنئرلاری، سوسوز وبارسیز چؤله دؤنمک‌ده‌‌دیر. چین‌لی‌لر، قوما بورونموش چول‌لری، گولوستانا چئویرمک اوچون باکتری‌لردن ایستیفاده ائده رک، چؤلو گولوستان ائتمک ایسته‌ییرلر. «نیوساینتیست‌«ین وئردیگی بیلگی‌لره گؤره، چین‌ده، چؤللشمه وضعیتی سورعت‌له ایره‌لی گئدیر. حیوانلاری حددن آرتیق اوتارماق‌لاری، یئرین «کریپتوبیوتیک» قاتی‌نی آرادان آپاریر. دئمه‌لی‌دیر،کریپتوبیوتیک قاتی، قوم و توپراغی، یئره باغلار، بواوزدن بو قات آرادان گئتسه، قوم و توپراق‌لار یئر اوزه‌ریندن آیریلاراق، اینسان یاشامی‌نی تهلوکه‌یه سالیر. قوم فیرتینالاری، شهر‌لری قوم‌لا بورویه‌رک، اینسانلارین یاشامی‌نی چتین‌لیگه سالیر. داواملی و دایاناقلی(مقاوم) اوت علفین اکیمی ایسه چؤللشمه یه، کئچیجی(موقت) قارشی اولا بیلر، اما یئل یئنه‌ده، توز توپراغی داشییا بیلر. بواوزدن، چین‌لی آراشدیرماجی‌لار(محقق)  فتوسنتز ائله‌ین سیانوباکترلری قوملو یئرلره سپه‌له‌ییرلر. سیانو باکترلر، اکیلمه‌ز یئرلرده چوخالا بیلرلر. دئمه‌لی‌دیر سیانو باکترلر، سو قیراغیندا یاشایارلار؛ آمما چؤل‌لرین قوم اوزه‌رینده ایسه بیر یاپیشقان قاتی یاراداراق، قوم وتوز توپراغین داغیلماسی‌نی آلیر. سیانوباکترلر، فتوسنتز یولویلا انرژی‌لرینی گونش ایشیغیندان آلیرلار، و کربونو آتموسفردن آلیر بئله‌لیک‌له توپراغی بیر قاتا چئویرمک اوچون لازیم اولان آلی مواددی توپراغا وئریلیر. دئمه‌لی‌دیر چین‌لی آراشدیرماجی‌لارین قوللاندیغی یولدا، سیانو باکترلرله زنگین اولان قوم‌لار و اوت علف‌لر،سگگیز 8 ایل‌دن سونرا، بیتکی‌نین(گیاه) بؤیومه‌سی‌نی تحریک ائدن بیر قاتین یارانماسی‌نا سبب اولوب بئله‌لیک‌له گؤی گؤیه‌رنتی‌نین بؤیومه‌سی‌ اوچون بیر قوروجو کیمی عمل ائدیر. چین، دئدیگیمز یولا قوللاناراق چؤللشمه وضعییتین قارشی‌سیندا دورور.

اورمیه گؤلوندن یالنیز 7% قالمیشدی 

اورمیه گؤلوندن یالنیز 7% قالمیشدی

 

مهر خبر آژانسی یازیردی:   بازار گونو 20 آوریل 2014،  حسن عباس نژاد اورمیه گؤلونون کمیته توپلانتی سیندا سؤیله دی:  «اورمیه گؤلوندن یالنیز 7% قالیب و بو یای، اونون حیاتینین سون موهلتی دیر. او بو گؤلون سرعتله قوروماسینا ایشاره ائده ره ک، بو ایلین یایینا قدر گؤلون جانلاشدیرماسین و اونون حیاتینین باشدان قازان ماسینی بیر اساسی ضرورت بیلدی.» آمما نه یاخشی کی بوگون اورمیه گؤلو هله ده یاشییر و اونون دیری قالیب گئچن دورومونا دؤنمه سینه هله ده اومود وار!

 ایکی پنجره = دو پنجره

 تورکجه:   بو شعر ده «حبیب ساهر» دنیایا ایکی پنجره دن باخیر. گئچن زامانلار پنجره سیندن اینسان و طبیعتی بکر و بیر بیرینه یاخین، دوست و استکلی تاپیر. بیر بئله دونیا دا دوسلوق، سِئوگی و انسانیت حاکیم دیر. آمما بو زامانین پنجره سیندن اینسانی کاپیتالیزمین زنجیرینده اسیر گؤروب، دونیانی و هرنه کی اوندا وارسا (طبیعت، اینسانیت، اخلاق، عدالت و…) بئله بیر زاواللی اینسانین اللرینده فنا گؤرور.

فارسی:  «حبیب ساهر» شاعر آذربایجان در این شعر از دو پنجره به دنیا نگاه می کند. از پنجره گذشته ها انسان و طبیعت را بکر و دست نخورده به همدیگر نزدیک و دوستدار هم می بیند. در این دنیا عشق و دوستی و انسانیت حاکم و فرمانرواست. اما از پنجره اکنون، انسان را در اسارت کاپیتالیسم به زنجیر می بیند و دنیا را با هر آنچه که در اوست( طبیعت، انسانیت، اخلاق، عدالت و….) در دستان یک چنین انسان بدبختی رو به فنا می بیند.

ایکی پنجره = دو پنجره  

بیرینجی پنجره

 

پنجره میز آچیلاردی آینا کیمی اوفوق لره

سحر، آخشام خیشیلداردی گؤی چینارین یارپاق لاری

جاملار ایچره گؤرونردی آغاجلارین ساچاق لاری

کئچرکن من کوچه میزدن اتکلریم یئلله نردی

پنجره دن گودن قیزین یاناق لاری گول له نردی

کوچه میزین دووارلاری، موولر ایله بویانیبدیر

قوبپا- قوبپا گؤی داشلاری گونش ایله اودلانیبدیر

سحر آخشام کوچه میزدن آشنا کئچر، یاددا کئچر

سوسوزلایان، آنباریندان بوزلو سرین سودا ایچر

ساکیتلی دیر محلله میز، اوردا خیال قانادلانار

یولدان گئچن غریب یولچو اؤزون عزیز قوناق سانار

قاپیمیزی آچمیشیق بیز، ازل گوندن قوناقلارا

آیری-سئچگین قویان اولماز قارالارا و آغلارا

اود دیاری، بیزیم وطن، اینسان لیغین اوجاقی دیر

چؤلده ایتن غریب لرین، اولدوزودور، چیراغی دیر

قوی یوردوموز چیچکلنسین، صدف سازلار دیله گلسین

 

 

 

سؤزوموز ده، سازیمیز دا دینله سینلر سئوگی سسین

 

 

 

 

 

پنجره اول

 

پنجره‌مان به افقهای همچون آئینه باز می‌شد

صبح‌ها  و  غروب‌ها برگ‌های چنار سبز خش خش می‌کرد

منگوله‌های(شکوفه‌های) درختان از پشت شیشه‌های پنجره پیدا بود

در گذر از کوچه مان باد با دامنم بازی می‌کرد

گونه‌های دختری که از پشت پنجره مرا می پائید، گلگون می شد

دیوارهای کوچه مان از مُوها پوشانده و رنگین است

کپه – کپه  سنگهای کبود کوچه مان با تابش آفتاب می درخشند

صبح و شب از کوچه مان – فرقی نمی کند – آشنا و غریبه می گذرد

رهگذر تشنه از انبار کوچه مان آب خنک می خورد

محله مان آرام است، در آنجا خیال بال می گیرد و پرواز می کند

در اینجا رهگذر غریبه،  خود را مهمان عزیزی حساب می کند

از روز ازل در خانه مان را به روی مهمانان گشوده ایم

کسی فرقی بین سیاه و سفید نمی گذارد

دیار آتش(آذربایجان)- وطن ما- اجاق انسانیت است

ستاره و چراغ راهنمای راه گم کردگان صحراهاست

بگذار سرزمینمان پر شکوفه شود، سازهای صدفی‌مان به سخن در بیایند (اشاره به تارو ساز عاشق ها دارد که در داخل‌شان صدف کار شده)

 

حرفهایمان و سازهایمان از عشق سخن بگویند

 

ایکینجی پنجره                                                                                 

 

پنجره دن باخماق اولماز، قانادلانیب اوچماق اولماز!

بوردا حؤکوم سورمکده دیر چیرکین بیر قیش، اودلو بیر یاز

توزلو دومان، اوفوقلرده اوست-اوستونه قالانیبدیر

قوملو چؤللر، پالچیق ائولر، قیزقین گونلر اودلانیبدیر

 

واردیر اوجسوز بیابان لار

اوزون- اوزون خیابانلار

خیاباندا صفا یوخدور

توستو، تورپاق، سس- کوی چوخدور

کاپیتالیزم بو دیار دا یارادیبدیر بیر جهنم

آجلیق، اؤلوم حکوم سورور

بوردا قان وار، بوردا ستم

 

بوردا ایکی دونیا واردیر، تیکان کیمی گؤزه چارپار

خانا، تاری بالام دئییر*، قارا اؤلوم یوخسول قاپار

 

پنجره نی باغلا قیزیم! توز تورپاقدان یاندی گؤزوم

سازین تئلی قیریلدی آه! اوره ییمده قالدی سؤزوم!

 

 

 

*بالام دئییر=  این یک اصطلاح ترکی است یعنی اورا مورد عنایت قرار می دهد

 

پنجره دوم

 

نمی شود از پنجره نگاه کرد، نمی شود بال گرفت و پرواز کرد!

در اینجا زمستانی زشت و تابستانی سوزنده فرمانرواست

 

در اینجا مهی گرد آلود، در افق ها روی هم انباشته است

در اینجا  صحراهای خشک و شنزار، خانه های گلی است و روزهای داغ که آتش گرفته است

در اینجا بیابان ها بی انتهاست

خیابان ها خیلی طولانی است

در خیابان ها صفائی وجود ندارد!

دود، خاک، سر و صدا و هیاهوی زیادیست

کاپیتالیزم از این دیار جهنمی ساخته است

در اینجا گرسنگی و مرگ حاکم و فرمانرواست

در اینجا خون است و ستم!

 

در اینجا دو دنیای متفاوت وجود دارد که همانند خاری در چشم فرو می رود

خداوند «خان» را فرزندم خطاب می کند و فقرا را مرگ سیاه می بلعد!

 

دخترم پنجره را ببند! چشمانم سوخت از گرد و خاک!

آه! سیم سازم پاره شد! حرفهای دلم ناگفته ماند!

  

به اشتراک بگذارید

نظر بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here