ولایت باستانی ننگرهار (نگارهارا)/ قسمت دوم و پایانی

0
45

حبیب عثمان 

 

جاهای تاریخی ننگرهار:

 

منطقه هده موجوده و گرد و نواح آن:

با چشم دید زایر چینی (هیوان تسنگ) که در نیمه اول قرن ۷ مسیحی از آریانا عبور نموده است تا اندازه‌یی وضعیت ننگرهار و نقاط مهمه آن را شرح داده است.

جلال آباد مرکز موجوده سمت مشرقی که به فاصله نزدیک رودخانه کابل افتاده از سطح اخیرالذکر جز چند متری بیش ارتفاع ندارد. در قسمت ماورای سَرکی که از حصه‌ی خارجی جنوب شهر می‌گذرد منطقه همواری افتاده که در اثر شیوع ریگ، رنگ صحرایی به خود گرفته در قدیم سبز و خرم بود. چنان‌چه هنوز هم آثار مزارع و تاکستان ها معلوم می‌شود. به طرف جنوب به جلگه ریگ‌زاری منتهی می‌شود که قریه موجوده هده در اخیر آن واقع است. روی هم رفته فاصله جلال‌آباد از هده کم از کم ۸ کیلومتر بیش نیست. خانه‌های قلعه هده نسبتا در بلندی واقع است. که به‌ترتیب به آن نزدیک می‌شوند. زمین ریگی به جلگه هموار و سنگلاخ تبدیل می‌شود. به طرف شمال شرق منطقه مزروع افتاده و آن جا یکی از مراکز بودایی که امروز آن را (ده غوندی) گویند آباد بود….

از هده گرفته تا ده کیلومتری غرب آن تا سلطان‌پور تا تنگی درونته تمام این ساحه وسیع از شواهد آبادات قدیم پر است و خود قریه هده که تقریبا مرکب از ۱۵۰خانه است بالای خرابه‌های مهم تاریخی افتاده به هرحال چند نقطه‌یی را که از همه مهم‌تر است ذیلا خاطر نشان می‌گردد:

 

تپه کلان:

این محل یکی از مهم‌ترین نقاط هده و بالای یکی از برجسته‌گی‌های جلگه واقع است و از آن جا اراضی ماحول تا جدار کوه‌ها معلوم می شود. طول این تپه بیش از صد متر است و از این جهت نسبت به سایر تپه‌های هده کلان‌تر معلوم می‌شود و کلان نام دارد و چندین آبده بودایی قدیم و جدید متصل و پهلوی هم افتاده است.

 

تپه کافری‌ها:

این تپه به ثلث فاصله‌یی افتاده که هده را از (باغ گاهی) جدا می‌کند به استثنای سمت غربی همه جهات آن را جلگه فرا گرفته، در قسمت غربی آن شیله‌یی تشکیل شده و دامنه عمومی آن به حصه باغ گاهی رسیده که آبادی‌های قدیمه در آن بود. در این جا بقایایی یک عده استوپه‌های خرد و کلان دیده می‌شود. باغ گاهی، شاخیل غوندی، برانس، غارنو، ده غوندی از جمله جاهای دیگر تاریخی است.

حفریات هده: در سال ۱۸۲۵میلادی بعضی کاوش‌ها و کشفیات در هده شده بود. اما بعد از عقد امتیازنامه با فرانسه موسیو فوشه و موسیو گودار حفریات را در تپه کلان هده شروع کردند به اندازه آثار تاریخی زیاد یافتند که موسیو آن جا را یک موزه حقیقی صنعت «گریک و بودیک» می‌خواند.

 

زراعت در ولایت ننگرهار:

برخی بیشتر مردم آن مصروف زراعت و مال داری‌اند. ولسوالی‌های آن آب بیشتر دارد. تولیدات این ولایت در بخش غله‌جات و دانه‌ها عبارت است از؛ رومیان، پیاز، بامیه، کدو، گلپی، مُلی، کچالو، گندم، برنج، جوار و ….

هم‌چنان در این ولایت؛ تربوز، انگور، زردآلو، شفتالو، آلوچه، خربوزه و میوه‌های دیگر حاصلات خوب دارد و میوه‌های خشک آن جلغوزه، بادام، چهارمغز و دیگر ….

 

 

 

بند آب:

بند بزرگ آب در ننگرهار درونته است که در حدود سه میگا وات برق را تولید کرده است. این بند ده‌ها سال قبل از سوی یک کمپنی روسی ساخته شده است که تاکنون نیز فعالیت دارد.

بند زیری بابا که در خیوه موقعیت دارد، کار اعمار آن در سال ۱۳۸۵خورشیدی تکمیل شده و هزاران جریب زمین را در ولسوالی کوزکنر آبیاری کرده است.

 

 

معارف:

در ولایت ننگرهار تاکنون ۷۷۵ هزار شاگرد در ۸۸۵ موسسه تعلیمی مصروف تعلیم‌اند که ۴۲ درصد آن دختران تشکیل نموده‌اند. در این مکاتب ۱۴هزار معلم توظیف شده که اخیرا مشکل سرپناه ۳۰۰ باب مکتب حل شده است. در پوهنتون ننگرهار به ۱۱ هزار محصل از سوی ۵۰۰ استاد تدریس می‌شود. این پوهنتون سابقه ۵۰ ساله دارد و ۱۳پوهنحٔی مختلف در آن فعال است که عبارت از طب، انجنیری، تعلیم و تربیه، وترنری، زراعت، کمپیوتر، ساینس، ژورنالیزم، ادببات، حقوق و شرعیات. در این  ولایت یک باب دارالمعلمین ۸ الحاقیه دیگر نیز وجود دارد.

 

رسانه‌ها:

فعالیت‌های رسانه‌یی نسبت به سابق درین ولایت انکشاف کرده است. اکنون تعدادی رسانه‌های دولتی، غیردولتی، تصویری، چاپی و صوتی در این ولایت به ۳۳ می‌رسد. رادیوهای که ستدیو های در ولایت ننگرهار و از همین جا نشرات دارد عبارت از رادیو ملی، شرق، مرام، صفا، کلید، نرگس، اصلاح، اباسین، سپین غر و …. رادیو‌های که نشرات آن از مرکز پخش و در ننگرهار شنیده می‌شود عبارت از رادیو آرمان، آریانا، اراکوزیا، بی بی سی، آزادی، صدای امریکا، رادیو آشنا و ….

رسانه‌های تصویری که ستدیوهای آن در جلال‌آباد است و از همان جا نشرات می‌نمایند عبارت از تلویزیون ملی، تلویزیون شرق، تابان و رسانه‌های که از کابل ریلی می‌شود عبارت از تلویزیون ملی کابل، آشنا، شمشاد، لمر، طلوع نیوز، آریانا، تمدن، خورشید، ژوندون، نور و تلویزیون یک.

روزنامه و مجله ننگرهار، روزنامه پشتو و دری شایق، هفته نامه مثبت بدلون، هفته نامه و مجله گلاب، مینه، جلال آباد، ماهنامه آریانا، هفته نامه آنار، مجله هیله و ….

 

مشاهیر و بزرگان ولایت ننگرهار:

ولایت ننگرهار زادگاه تاریخی اشخاص و شخصیت‌های مهم اجتماعی، علمی و سیاسی است که از بابت علم، هنر و ادب یکی از ولایات مهم کشور محسوب می‌گردد.

هر چند ذکر تمامی مشاهیر این ولایت در این جا مشکل است، اما نام‌های چند تن به شکل (مشت نمونه خروار) را می‌گیریم، که عبارت از؛ وزیرمحمدگل خان مومند، ایمل خان مومند، صدیق الله رشتین، قیام الدین خادم، موسی شفیق، دوست شینواری، داکترناصرشینواری، داکتر یعقوب شیرزاد، گردی غوث، میاعلی صاحب، اخوند درویزه، محمدامین خوگیانی، پوهاند زیور، عبدالرحمان پژواک، عبدالله بختیانی خدمت گار، مجاور احمد زیار، قاری برکت الله سلیم و ….

 

کلتور:
تلاش‌های فرهنگی در ولایت ننگرهار از سابق آغاز گردیده و فعلا تعدادی زیادی از انجمن‌های فرهنگی و ادبی فعال است. براین شماری از اتحادیه‌های ناشران کتاب نیز در این ولایت وجود دارد که تاکنون هزاران جلد کتاب را چاپ کرده است.

مشاعره سالانه گل نارنج در ننگرهار همه ساله در فصل بهار برگزار می‌گردد که شاعران و فرهنگیان ولایات مختلف کشور در آن اشتراک می‌کنند. این مشاعره در حدود نیم قرن قدامت دارد، که هنوز هم در فصل بهار هر سال تجلیل می‌گردد.

ننگرهار موسیقی ویژه دارد که سامان آلات مخصوص آن اکثرا هارمونیه، طبله، رباب، منگی، سیتار و همچو دیگر است.

کورس‌های موسیقی، خطاطی، و پارچه‌های تمثیلی نیز موجود است. مدیریت ویژه افغان فلم در ریاست اطلاعات و فرهنگ این ولایت نیز فعالیت دارد هم‌چنان یک اداره ویژه فلم‌ها به نام سپین غر در ننگرهار موجود است.

یکی از باشنده‌گان ولایت ننگرهار که در شهر مونترال زنده‌گی می‌کند،خودش را معرفی و صحبت‌های در مورد شهر و دیارش نموده چنین گفت:

سیدحفیظ الله هاشمی از ولسوالی دره نور ولایت ننگرهار استم. از اواخر سال ۲۰۱۰بدین سو در منطقه «پی نف» با فامیلم زنده‌گی می‌کنم و در یک کمپنی مصروف کار استم. درباره ولایت زیبای ما مختصر معلوماتی به شما ارایه می‌کنم:

ننگرهار ولایت همیشه بهار است که در شرق افغانستان موقعیت دارد و مرکز آن جلال آباد است. فیصدی اهالی آن تحصیل کرده‌اند از همین سبب آن جا را گهواره علم و فرهنگ می‌گویند. در مجموع مردم آن به زراعت مشغول‌اند. از نظر اقلیم ننگرهار مناطق گرم و سرد دارد. از این رو میوه‌های گوناگون دارد. در ننگرهار فابریکه زیتون فعال است و زیتون آن در داخل و خارج از کشور صادر می‌گردد. کانال درونته شهرِ جلال آباد مشهور است. جای که یک تعدادی فارم‌های زراعتی دارد، مثل؛ مالته، لیمو و زیتون. به خاطری اقلیم و دیگر برازنده‌گی‌های این ولایت، شاهان قبل توجه‌ی بیشتر به آن داشتند و شهر جلال آباد پایتخت زمستانی آن‌ها بود. از سببی که زمستان ننگرهار نسبت به کابل معتدل‌تر است، مردم کابل در زمستان‌ها به شهر جلال‌آباد برای میله می‌رفتند، عصرها جمع و جوش و ازدحام مردم زیاد بود به خصوص در پل بهسود کاغذ پرانی (گدی پران بازی) می‌شد.

مردم ننگرهار مهمان دوست، فکر آزاد و وطن‌پرست استند. اقوام مشهور و بزرگی همچو؛ شینواری، مومند، اپریدی، غلجی، تاجک و پشه‌یی در ننگرهار به سر می‌برند.

ننگرهار از نظر تاریخی جاهای قدیمی و باغ‌های زیبا دارد از جمله می‌توان از سراج العمارت، انگور باغ، شیشم باغ، میلمی باغ که از نظر تاریخی مشهور استند.

گل‌های، مثل، گلاب، نرگس، شبو و غاتول آن مشهور است. مردمان مسلمان سُنی مذهب و هندوان سیِک در ننگرهار زنده‌گی می‌کنند. در موسم بهار هندوها و سیک‌ها در ولسوالی سرخ رود مربوط سلطان پور در چشمهٔ که به نام «چشمه صیب» مشهور بود میله می‌کردند. مسلمانان هم درین میله اشتراک و حصه می‌گیرند. به خاطری که فضای برادری و دوستی خویش را تبارز دهند و نگهدارند. هم چنان هندو ها و سیک‌ها در مسال ( عبادتگاه مذهبی)  هم داشتند که به صورت آزاد به عبادت می‌پرداختند.

آخرین صدراعظم رژیم شاهی افغانستان، مرحوم موسیٰ شفیق از ولسوالی کامه ولایت ننگرهار بود. مقبره شاه امان الله خان و دیگر شخصیت‌های ملی و فرهنگی کشور در شهرجلال آباد و دیگر ولسوالی‌های ننگرهار است.

فصل بهار میله‌های رنگارنگ در ننگرهار است. که به طور مشخص میله گل نارنج و مشاعره آن بسیار مشهور است. هر شاعر به زبان شعری عشق و علاقه وطن‌دوستی خویش را بیان می‌کند.

میله گل نارنج همه ساله برگزار می‌گردد. در چند سال اخیر این گردهمایی ادبی و فرهنگی بیشتر در هوتل سپین غر و ستدیوم ورزشی شیرزی. برگزار می‌گردد.

 

منابع: شبکه پژواک، تاریخ افغانستان جلد اول و دوم و معلومات ارسالی جناب احمد سید از شهر مونترال. عکس‌ها از جناب سیداحمد.

حبیب عثمان
به اشتراک بگذارید

نظر بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here